← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
ABD'ye giren eroinin yüzde 80'inin Türkiye kaynaklı olduğu iddiasıyla yürütülen Nixon kampanyası sonucu Erim hükümeti Haziran 1971'de haşhaş ekimini tümüyle yasakladı. Ecevit-Erbakan koalisyonu 1 Temmuz 1974'te yasağı kaldırdı; Kongre yaptırım kararlarıyla yanıt verdi.
Nixon 1968 kampanyasını Vietnam ve uyuşturucu olmak üzere iki sorun üzerine kurmuştu; iktidara gelince mücadelenin odağını üretici ülkelere kaydırdı ve 1969'dan itibaren Türkiye'yi başlıca kaynak gösteren bir kampanya başlattı. Kitabın kaydettiği hesaplamaya göre Türkiye'de üretilen tüm afyon yasadışı yollarla ABD'ye kaçırılsa bile bu, oradaki eroin bağımlılarının ancak bir aylık ihtiyacını karşılayabiliyordu; asıl kaynak olan Altın Üçgen'de üretim ise hükümet otoritesi dışındaki gerillaların elindeydi ve bunların bir kısmı komünist yönetimlere karşı savaşan Amerikan yanlısıydı. Baskının Türkiye'de yoğunlaşmasının üçüncü nedeni olarak kitap açıkça bağımlılığı gösterir: NATO üyesi Türkiye ekonomik ve askeri açıdan ABD'ye bağımlıydı ve yardımlar bir koz olarak kullanılabilirdi. Oy tabanı haşhaş ekilen kırsal kesime dayanan Demirel uzun süre direndi, Ekim 1970'te yalnız ekim alanlarını sınırlandırdı. 12 Mart müdahalesinden sonra kurulan Erim hükümeti ise seçim kaygısı taşımıyordu ve ara rejimin ABD desteği olmadan ayakta kalamayacağının farkındaydı: 30 milyon dolarlık tazminat karşılığında Haziran 1971'de ekim ve üretim tümüyle yasaklandı. ABD sözünün yalnız üçte birini yolladı; yaklaşık 100.000 köylü ailesi zarar gördü. 1973 seçimlerinden sonra kurulan CHP-MSP koalisyonu 1 Temmuz 1974'te yasağı kaldırınca Kongre'nin iki kanadı 2 Temmuzda borçların durdurulmasını ve yardımların askıya alınmasını isteyen ortak karar aldı; ay ortasındaki Kıbrıs harekâtı ise ambargo talebinin gerekçesini haşhaştan müdahaleye kaydırdı.
Kilit kişiler: Nihat Erim, Süleyman Demirel, Bülent Ecevit, Alparslan Türkeş
Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.
Atlasın gelen bağlantı tezleri:
Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919–1980 (İletişim), s. 720 — Haşhaş: Baskının Türkiye'de Yoğunlaşmasının Üç Nedeni
Kitaba göre Washington'ın haşhaş baskısını Türkiye üzerinde yoğunlaştırmasının nedenleri sorunun kendisiyle değil, kaldıraçla ilgiliydi. Birincisi, asıl kaynak olan Altın Üçgen'de üretim hükümet otoritesi dışındaki bölgelerde gerillalar tarafından yapılıyordu ve bunların bir bölümü komünist yönetimlere karşı savaşan Amerikan yanlılarıydı; ABD'nin muhatap alması düşünülemezdi. İkincisi, Nixon için sorunun tamamen çözülmesinden çok halkın çözüldüğüne inanması önemliydi: «Nixon uzun ve zor bir mücadelenin sonunda elde edilebilecek gerçek başarı yerine, kendisini ikinci kez başkanlığa taşıyabilecek kısa vadeli bir zaferin peşindeydi.» Üçüncüsü doğrudan bağımlılıktır: «NATO üyesi Türkiye, ekonomik ve askeri açıdan ABD'ye bağımlıydı... Yardımlar, haşhaş ekiminin yasaklanması için bir koz olarak kullanılabilirdi.» Kitap ayrıca, Türkiye'de üretilen tüm afyon kaçırılsa bile bunun ABD'deki bağımlıların ancak bir aylık ihtiyacını karşılayabileceği hesabını aktarır. (Kaynak: Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919-1980, İletişim, s. 720.)
Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919–1980 (İletişim), s. 696 — Türkeş'in Haşhaş Yorumu: Sağın ABD Yanında Konumlanışı
Oran'a göre dönemin sağ akımı, milliyetçilik söylemine rağmen sırf anti-komünizm nedeniyle yalnız eylem olarak değil fikir olarak da açıkça ABD'nin yanında yer aldı. Kitabın verdiği örnek, haşhaş ekiminin 1974'te yeniden serbest bırakılmasına Alparslan Türkeş'in getirdiği yorumdur: «Konu Amerika'ya karşı bir meydan okuma şekline çevrilmiş ve Türk-Amerikan ilişkilerinin bozulması için gerek devlet yayın organlarında ve gerekse bir kısım basında akılsızlık son haddine kadar götürülmüştür. İlk yapılacak şey, haşhaş konusu başta olmak üzere Amerika ile acele müzakerelere girişmek ve aramızdaki eski dostane samimiyet ve yakın işbirliğini kurmaktır.» Buna karşılık aynı dönemde anti-Amerikan kamuoyu, istese de istemese de hükümetleri belli bir özerklik yönünde etkiliyordu; kitap Altıncı Filo protestolarının ve Kıbrıs arabulucusunun uçağına izin verilmemesinin müzakere masasında direnme gerekçesi olarak kullanıldığını kaydeder. (Kaynak: Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919-1980, İletişim, s. 696.)
Haşhaş Ekiminin Yasaklanması ve Yeniden Serbest Bırakılması ne zaman gerçekleşti? Haziran 1971 – 1 Temmuz 1974. ABD'ye giren eroinin yüzde 80'inin Türkiye kaynaklı olduğu iddiasıyla yürütülen Nixon kampanyası sonucu Erim hükümeti Haziran 1971'de haşhaş ekimini tümüyle yasakladı. Ecevit-Erbakan koalisyonu 1 Temmuz 1974'te yasağı kaldırdı; Kongre yaptırım kararlarıyla yanıt verdi.
Haşhaş Ekiminin Yasaklanması ve Yeniden Serbest Bırakılması neden önemlidir, sonuçları ne oldu? Nixon 1968 kampanyasını Vietnam ve uyuşturucu olmak üzere iki sorun üzerine kurmuştu; iktidara gelince mücadelenin odağını üretici ülkelere kaydırdı ve 1969'dan itibaren Türkiye'yi başlıca kaynak gösteren bir kampanya başlattı. Kitabın kaydettiği hesaplamaya göre Türkiye'de üretilen tüm afyon yasadışı yollarla ABD'ye kaçırılsa bile bu, oradaki eroin bağımlılarının ancak bir aylık ihtiyacını karşılayabiliyordu; asıl kaynak olan Altın Üçgen'de üretim ise hükümet otoritesi dışındaki gerillaların elindeydi ve bunların bir kısmı komünist yönetimlere karşı savaşan Amerikan yanlısıydı. Baskının Türkiye'de yoğunlaşmasının üçüncü nedeni olarak kitap açıkça bağımlılığı gösterir: NATO üyesi Türkiye ekonomik ve askeri açıdan ABD'ye bağımlıydı ve yardımlar bir koz olarak kullanılabilirdi. Oy tabanı haşhaş ekilen kırsal kesime dayanan Demirel uzun süre direndi, Ekim 1970'te yalnız ekim alanlarını sınırlandırdı. 12 Mart müdahalesinden sonra kurulan Erim hükümeti ise seçim kaygısı taşımıyordu ve ara rejimin ABD desteği olmadan ayakta kalamayacağının farkındaydı: 30 milyon dolarlık tazminat karşılığında Haziran 1971'de ekim ve üretim tümüyle yasaklandı. ABD sözünün yalnız üçte birini yolladı; yaklaşık 100.000 köylü ailesi zarar gördü. 1973 seçimlerinden sonra kurulan CHP-MSP koalisyonu 1 Temmuz 1974'te yasağı kaldırınca Kongre'nin iki kanadı 2 Temmuzda borçların durdurulmasını ve yardımların askıya alınmasını isteyen ortak karar aldı; ay ortasındaki Kıbrıs harekâtı ise ambargo talebinin gerekçesini haşhaştan müdahaleye kaydırdı.
Haşhaş Ekiminin Yasaklanması ve Yeniden Serbest Bırakılması atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Blok Ekseni ve Göreli Özerklik, Mali Bağımlılık. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.