← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Gülhane'de okunan ferman, can-mal güvencesini ve hukuk önünde eşitliği yazılı olarak tescil etti; Osmanlı modernleşmesinin anayasal omurgası kuruldu.
Tanzimat, padişah iradesini yazılı bir belgede sınırlayan ilk adım olarak anayasal kırılmanın habercisidir. Mustafa Reşid Paşa'nın metni hem iç dinamiklerin hem de Mısır bunalımında Avrupa desteği arayışının ürünüdür — reform söylemi dış politika aracına dönüşür. 'Tepeden modernleşme' ile 'anayasal kırılma' burada iç içe geçer: devlet toplumu düzenlemek için kendi iktidarını hukuki çerçeveye bağlar ama denetim mekanizması henüz yoktur. Bu gerilim 1876 Kanun-i Esasi'ye kadar sürer ve 'kim modernleşmeye karar veriyor?' sorusunu miras bırakır.