← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Millî Mücadele ve Kurtuluş Savaşı

19 Mayıs 1919 · Modernleşme / Reform

İşgal altındaki Anadolu'da başlayan direniş, TBMM'nin kuruluşu ve kazanılan zaferle Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi zeminini oluşturdu.

Samsun'a çıkışın ardından Erzurum ve Sivas kongreleriyle ulusal irade örgütlendi. 23 Nisan 1920'de açılan TBMM, İstanbul hükümetine paralel bir egemenlik odağı olarak işledi; 1921 Anayasası 'hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir' ilkesini ilan etti. Sakarya ve Büyük Taarruz zaferlerinin ardından saltanat kaldırıldı (1922). Bu süreç hem 'tepeden modernleşme'nin devlet kurucu aşamasını hem de halk seferberliğine dayanan 'kitlesel direnişi' birlikte taşır.

Alt başlıklar

• 23 Nisan 1920 — TBMM'nin Kuruluşu
• 10 Ağustos 1920 — Sevr Antlaşması
• 1 Kasım 1922 — Saltanatın Kaldırılması

Örüntüler

• Kitlesel Sivil Direniş
• Anayasal Kırılma
• Askeri Vesayet
• Tepeden Modernleşme

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

• Sened-i İttifak (1808)
• Yunan Bağımsızlık Savaşı (1821)
• Vaka-i Hayriye — Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması (1826)
• Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu) (1839)
• Kırım Savaşı ve İlk Dış Borçlanma (1853)
• Islahat Fermanı (1856)
• Yeni/Genç Osmanlılar Hareketi (1865)
• I. Meşrutiyet — Kanun-i Esasi (1876)
• II. Abdülhamid İstibdadı ve Düyun-u Umumiye (1878)
• İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Kuruluşu (1889)

Kaynaklar

• Küçük, 2020 (TDV) — Millî Mücadele'nin Anayasal İskeleti: Genelgeden Meclise
• Zürcher, 2004 (Turkey: A Modern History) — Sèvres'e Karşı Direniş: Kemalist Hareketin Ulusal Egemenlik Söylemi