← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Yassıada Yargılamaları ve Menderes-Zorlu-Polatkan İdamları

17 Eylül 1961 · Anayasa / Rejim

27 Mayıs sonrası Yassıada'da yargılanan DP yönetiminden Başbakan Menderes ile bakanlar Zorlu ve Polatkan idam edildi; seçilmiş bir hükümetin darbe sonrası özel mahkemeyle tasfiyesi.

27 Mayıs 1960 darbesinin ardından Demokrat Parti'nin önde gelenleri İstanbul açıklarındaki Yassıada'da kurulan Yüksek Adalet Divanı'nda yargılandı. 'Anayasayı ihlal' başta olmak üzere çeşitli suçlamalarla yürütülen davaların sonunda Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan idam edildi; Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın cezası yaşı nedeniyle hapse çevrildi. Sandıkla gelen bir iktidarın askeri müdahale + özel mahkeme zinciriyle tasfiyesi, Türkiye'de 'yargı eliyle siyaset' deseninin cumhuriyet dönemindeki kurucu travmasıdır; 1972 Deniz Gezmiş idamı ve 2025 sonrası belediye davalarıyla aynı kalıbın halkalarını oluşturur.

Alt başlıklar

• 14 Ekim 1960 — Yüksek Adalet Divanı'nın Kurulması ve Yargılamaların Başlaması
• 11 Ağustos 1961 — Anayasayı İhlal Davası ve 'Köpek-Bebek' Davaları
• 16-17 Eylül 1961 — İmralı'da İdam İnfazları

Örüntüler

• Yargı Eliyle Siyaset
• Tasfiye ve İdam

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

• Vaka-i Hayriye — Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması (1826)
• Hamidiye Katliamları (1894–1896) (1894)
• Bab-ı Âli Baskını — İttihatçı Darbesi (1913)
• Dersim Harekâtı (1937)
• Varlık Vergisi ve Savaş Yılları (1942)
• 27 Mayıs Darbesi (1960)
• Devrimci Gençlik Hareketi (THKO, THKP-C, TKP/ML) (1968)
• 12 Mart Muhtırası (1971)
• 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (1980)
• 28 Şubat — Post-Modern Darbe (1997)

Yüzyıl köprüleri

• Sandıkla gelenin yargıyla tasfiyesi
• Anayasal-popüler figürün idamı

Kaynaklar

• Kıyanç, 2020 — Yüksek Adalet Divanı'ndan İmralı'ya: İdam ve İadeiitibar