← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Menemen Olayı

1930 · Anayasa / Rejim

Kontrollü muhalefet deneyi SCF'nin beklenmedik kitlesel desteğiyle hızla sona erdirildi; ardından Menemen'deki dinî isyan cumhuriyet karşıtlığının simgesi yapıldı.

Ağustos 1930'da Atatürk'ün yönlendirmesiyle kurulan SCF, 'kontrollü muhalefet' ile meşruiyeti güçlendirmeyi amaçlıyordu; ancak parti birikmiş hoşnutsuzluğun boşalma kanalına dönüşünce Kasım 1930'da feshedildi. Aralık 1930'da Menemen'de bir grubun asteğmen Kubilay'ı öldürmesi rejim tarafından gericilik simgesi olarak kodlandı ve sıkıyönetim gerekçesine dönüştü. Bu çift gelişme, tek parti otoritesinin yeniden sertleşmesinin başlangıcıdır.

Alt başlıklar

• 17 Kasım 1930 — SCF'nin Kuruluşu ve Feshi
• 23 Aralık 1930 — Menemen Olayı
• 17 Nisan 1940 — Köy Enstitüleri

Örüntüler

• Anayasal Kırılma
• Güç Merkezileşmesi
• Tepeden Modernleşme

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

• Sened-i İttifak (1808)
• Yunan Bağımsızlık Savaşı (1821)
• Vaka-i Hayriye — Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması (1826)
• Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu) (1839)
• Kırım Savaşı ve İlk Dış Borçlanma (1853)
• Islahat Fermanı (1856)
• Yeni/Genç Osmanlılar Hareketi (1865)
• I. Meşrutiyet — Kanun-i Esasi (1876)
• II. Abdülhamid İstibdadı ve Düyun-u Umumiye (1878)
• İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Kuruluşu (1889)

Kaynaklar

• Eroğul, Cem — Demokrat Parti: Tarihi ve İdeolojisi (İmge Kitabevi, 1990) — Tek parti döneminde kontrollü muhalefet denemesi ve güvenlikçi laiklik