← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Devrimci Gençlik Hareketi (THKO, THKP-C, TKP/ML)

1968–1972 · Devrimci / Sol Hareket

1968 dünya dalgası ve 1961 Anayasası'nın açtığı alanla üniversiteli devrimciler silahlı öncü örgütler kurdu; düzeni değiştirmeyi denediler, ağır biçimde bastırıldılar.

1961 Anayasası'nın göreli özgürlüğü TİP'in (1961) ve köklü sol hareketliliğin önünü açtı. THKO (Deniz Gezmiş), THKP-C (Mahir Çayan) ve TKP/ML (İbrahim Kaypakkaya), İttihat ve Terakki'nin 1889'da benimsediği 'öncü örgüt' modelinin sol versiyonunu üretti: küçük, disiplinli, halkın önüne geçerek devrimi tetikleyecek bir kadro. Yapısal olarak — gizlilik, kadro, eylemle kitleyi uyandırma inancı — neredeyse seksen yıl önceki İttihatçıları yankılıyordu. Fark sonuçtaydı: İttihatçılar iktidara yürüdü, bu kuşak 12 Mart rejimince ezildi; Gezmiş ve arkadaşları idam edildi, Mahir Çayan Kızıldere'de öldürüldü. Tekrar Tarih'un çekirdek tezi bu iki düğüm arasındaki 'Öncü Örgüt' köprüsüdür.

Alt başlıklar

• 13 Şubat 1961 — Türkiye İşçi Partisi'nin Kuruluşu
• 1968 — Üniversite İşgalleri ve 6. Filo Protestoları
• 30 Mart 1972 — Kızıldere ve Mahir Çayan'ın Ölümü
• 6 Mayıs 1972 — Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın İdamı

Örüntüler

• Öncü Örgüt
• Genç Kuşak İsyanı
• Tasfiye ve İdam
• Askeri Vesayet

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

• Vaka-i Hayriye — Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması (1826)
• Yeni/Genç Osmanlılar Hareketi (1865)
• I. Meşrutiyet — Kanun-i Esasi (1876)
• İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Kuruluşu (1889)
• Hamidiye Katliamları (1894–1896) (1894)
• II. Meşrutiyet Devrimi (1908)
• Bab-ı Âli Baskını — İttihatçı Darbesi (1913)
• I. Dünya Savaşı ve 1915 Olayları (1914)
• Millî Mücadele ve Kurtuluş Savaşı (1919)
• Şeyh Said İsyanı ve Takrir-i Sükûn (1925)

Yüzyıl köprüleri

• Düzeni zorlayan öncü kadro

Kaynaklar

• Zürcher, 2017 — 68 Kuşağından Silahlı Örgütlere: THKO, THKP-C ve TKP/ML