Yargı Eliyle Siyaset — Örüntü

Mahkeme kararlarının iktidar mücadelesinde araçsallaşması; muhalefetin, partilerin ya da seçilmişlerin yargı kararlarıyla saf dışı bırakılması.

İdam sehpasından parti kapatmalarına, soruşturma dalgalarından mutlak butlan kararlarına: yargı, yalnız hukukun değil siyasetin de aracı hâline gelir. Yassıada ve Menderes-Zorlu-Polatkan idamları, Deniz Gezmiş'in idamı, 28 Şubat'ın parti kapatmaları, Ergenekon-Balyoz davaları, OHAL/KHK ihraçları, 2019 İBB seçim iptali, 2025 İmamoğlu tutuklamaları ve 2026 CHP mutlak butlan kararı aynı zincirin halkalarıdır: hukuk biçimi, siyasi sonuç.

Bu liste atlasın seçilmiş kayıtlarını gösterir; tarihsel olay sıklığı veya tekrar oranı değildir.

Bu editoryal etiketi paylaşan atlas kayıtları

27 Mayıs Darbesi (1960) — Genç subaylar hükümeti devirdi; başbakan ve iki bakan idam edildi, ama beraberinde özgürlükçü 1961 Anayasası geldi.
12 Mart Muhtırası (1971) — Ordu bir muhtırayla hükümeti istifaya zorladı; 'darbesiz darbe' ile yükselen toplumsal hareket bastırıldı, 1961 Anayasası budandı.
12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (1980) — Ordu tüm siyasi hayatı askıya aldı; yüz binlerce kişi gözaltına alındı, idamlar yapıldı ve kısıtlayıcı 1982 Anayasası ile toplum yeniden biçimlendirildi.
28 Şubat, Post-Modern Darbe (1997) — MGK'nın 'irtica karşıtı' kararları ve koordineli baskı, Refah-Yol hükümetini istifaya zorladı; bu süreç 'post-modern darbe' olarak adlandırıldı.
Ergenekon ve Balyoz Davaları (2008) — Ordunun siyaset üzerindeki vesayetini kırmak için başlatılan davalar; zamanla AKP-Gülen ittifakının ortak bir iktidar aracına dönüştüğü ve delillerin sahteliği iddialarıyla yeniden görüldü.
İmamoğlu'nun Tutuklanması ve CHP Belediyelerine Operasyonlar (2025) — CHP'nin ön seçimle açıkladığı cumhurbaşkanı adayı İmamoğlu, diploma iptalinin ertesi günü 'yolsuzluk' ve 'terör' suçlamalarıyla gözaltına alınıp Silivri'ye gönderildi; ardından yirmiyi aşkın CHP'li belediye başkanı tutuklandı, Saraçhane'de başlayan kitlesel protestolar Türkiye'ye yayıldı.
CHP Mutlak Butlan Kararı, 38. Kurultayın İptali (2026) — Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi, CHP'nin 2023'teki 38. Olağan Kurultayını ve sonraki iki olağanüstü kurultayı 'mutlak butlan' ile iptal etti; Özgür Özel tedbiren görevden uzaklaştırıldı, eski genel başkan Kılıçdaroğlu ve dönemin organları göreve iade edildi.
AKP Kapatma Davasının Reddi (2008) — Anayasa Mahkemesi laikliğe aykırılık gerekçesiyle AKP'nin kapatılması için gereken 7 oyu bulamadı; 'odak' kararıyla hazine yardımının yarısı kesildi.
Mithat Paşa'nın Tasfiyesi ve Ölümü (1884) — Kanun-i Esasi'nin baş mimarı Mithat Paşa, Abdülaziz'in ölümü davasında Yıldız'da yargılanıp Taif'e sürüldü ve 1884'te orada öldü; anayasayı yapan ismin saray-yargı eliyle saf dışı edilmesi.
Yassıada Yargılamaları ve Menderes-Zorlu-Polatkan İdamları (1961) — 27 Mayıs sonrası Yassıada'da yargılanan DP yönetiminden Başbakan Menderes ile bakanlar Zorlu ve Polatkan idam edildi; seçilmiş bir hükümetin darbe sonrası özel mahkemeyle tasfiyesi.
Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın İdamı (1972) — 12 Mart rejimi altında THKO önderleri Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan idam edildi; devrimci gençlik hareketinin sembolik olarak sehpada tasfiyesi.
İstanbul Seçimi, İptali ve Yenilenmesi (2019) — 31 Mart'ta İBB'yi kazanan İmamoğlu'nun mazbatası iptal edildi; 23 Haziran'da yenilenen seçimi daha büyük farkla kazanması, 'sandığı yargıyla geri alma' girişiminin geri tepmesi oldu.
İstiklâl Mahkemelerinin İkinci Dönemi (1925) — Takrir-i Sükûn sonrasında yeniden görevlendirilen Şark ve Ankara İstiklâl Mahkemeleri, isyan ve suikast dosyalarının yanında basın ve siyasi muhalefet davalarına da baktı; kararları olağan temyiz denetimine açık değildi.
Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemeleri (2004) — DGM'lerin kaldırılmasının ardından CMK 250–252 ve daha sonra TMK 10 çerçevesinde çalışan özel yetkili ağır ceza mahkemeleri, geniş kapsamlı güvenlik ve örgüt davalarına baktı; sistem 2012 ve 2014 reformlarıyla kademeli olarak kaldırıldı.
HDP'li Belediyelere Kayyum ve Demirtaş'ın Tutuklanması (2016) — OHAL ortamında dokunulmazlıkların kaldırılmasının ardından HDP eş genel başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ ile çok sayıda milletvekili 'terör' suçlamalarıyla tutuklandı; onlarca HDP/DBP'li belediyeye kayyum atanarak seçilmiş Kürt yerel yönetimleri merkezden el değiştirdi.