← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
SSCB, Küba'ya yerleştirdiği füzeleri ancak Türkiye'deki Jüpiterlerin sökülmesi karşılığında geri çekeceğini bildirdi. Kennedy ile Kruşçev arasındaki gizli pazarlık sonucu Jüpiterler Nisan 1963'te söküldü; Ankara, kendi toprağını ilgilendiren kararı sonradan öğrendi.
Orta menzilli Jüpiter füzelerinin Türkiye'ye yerleştirilmesi 1960 sonunda tamamlanmış, ateşleme sistemleri ve savaş başlıkları 1962 ortasında takılmıştı. Kruşçev'in "karşılık" diye andığı hamle, Küba'ya benzer füzelerin konuşlandırılması oldu ve dünya nükleer savaşın eşiğine geldi. Ekim 1962 boyunca Beyaz Saray'da tartışılan seçeneklerde Türkiye kilit engeldi: Ankara Büyükelçisi Hare, Türkiye'nin sökülmeye kesinlikle karşı çıkacağını bildirdi; NATO daimi temsilcisi Türklerin Jüpiterlere büyük sembolik değer verdiklerini iletti; Savunma Bakanı McNamara, 1961'de Polaris denizaltılarıyla değişim önerisine "Füzeler burada olduğu sürece siz de buradasınız" cevabı alındığını hatırlatarak baskının anlamsız olacağını söyledi. Cumhurbaşkanı Gürsel ve Başbakan İnönü kamuoyu önünde ABD'yi sonuna kadar desteklediklerini açıkladılar. 27 Ekimde Robert Kennedy, Sovyet Büyükelçisi Dobrinin'e, füzelerin çekilmesi karşılığında Küba'nın işgal edilmeyeceğini ve ABD'nin çok yakın bir gelecekte Jüpiterleri Türkiye'den çekmeyi kabul ettiğini bildirdi; mesajın ikinci kısmı son derece gizli tutuldu. Kennedy, NATO devlet başkanlarına yolladığı mektuplarda Jüpiterlerin hiçbir biçimde pazarlık konusu edilmediğini vurguladı. ABD 23 Ocak 1963'te sökümü önerdi, Nisan 1963'te işlem tamamlandı. Bunalım Türkiye'de üç kalıcı iz bıraktı: Washington'da alınan kararların Türkiye'nin güvenliğini tehlikeye atabileceğinin görülmesi, ABD'nin dürüst müttefik olduğu inancının yara alması ve dış politikada çok yönlülük fikrinin taraftar kazanması.
Kilit kişiler: İsmet İnönü, Cemal Gürsel, Feridun Cemal Erkin
Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.
Atlasın gelen bağlantı tezleri:
Atlasın giden bağlantı tezleri:
Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919–1980 (İletişim), s. 702 — 'Sonradan Öğrendik ki, Sovyetlerle Pazarlık Yapmışlar'
Bunalım biterken Türkiye'deki ilk tepkiler ABD'ye övgü içeriyordu; Dışişleri Bakanı Erkin, Türkiye'nin pazarlık konusu yapılmamasını ayrı bir takdir nedeni sayıyordu. Kitaba göre inanç zamanla tersine döndü. Küba bunalımının bitişinden sekiz yıl sonra, Ocak 1970'te TBMM'de konuşan İsmet İnönü şunları söyledi: «Amerikalılar bize Jüpiterlerin demode oldukları için çekileceğini söylediler. Onların yerine Polaris denizaltıları ikame edilecekti. Ancak daha sonra öğrendik ki, Sovyetlerle pazarlık yapmışlar. Bu olay gösterdi ki, Türk yöneticileri bugün Amerikalıların Türkiye'yi istenmeyen krizlere sokmasına izin vermemeli ve dikkatli davranmalıdır.» Oran'ın dönem değerlendirmesi de aynı yöne bakar: İzmir Çiğli'deki Jüpiterlerin Türkiye'nin iradesi dışında sökülmesi, ulusal çıkarların büyük devlet çıkarlarına feda edildiği fikrinin tohumlarını attı; yani dönemin başarısızlıkları bile sonraki kararlılık gösterilerine temel oluşturdu. (Kaynak: Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919-1980, İletişim, s. 702.)
Küba Füze Bunalımı ve Jüpiter Füzelerinin Sökülmesi ne zaman gerçekleşti? Ekim 1962 – Nisan 1963. SSCB, Küba'ya yerleştirdiği füzeleri ancak Türkiye'deki Jüpiterlerin sökülmesi karşılığında geri çekeceğini bildirdi. Kennedy ile Kruşçev arasındaki gizli pazarlık sonucu Jüpiterler Nisan 1963'te söküldü; Ankara, kendi toprağını ilgilendiren kararı sonradan öğrendi.
Küba Füze Bunalımı ve Jüpiter Füzelerinin Sökülmesi neden önemlidir, sonuçları ne oldu? Orta menzilli Jüpiter füzelerinin Türkiye'ye yerleştirilmesi 1960 sonunda tamamlanmış, ateşleme sistemleri ve savaş başlıkları 1962 ortasında takılmıştı. Kruşçev'in "karşılık" diye andığı hamle, Küba'ya benzer füzelerin konuşlandırılması oldu ve dünya nükleer savaşın eşiğine geldi. Ekim 1962 boyunca Beyaz Saray'da tartışılan seçeneklerde Türkiye kilit engeldi: Ankara Büyükelçisi Hare, Türkiye'nin sökülmeye kesinlikle karşı çıkacağını bildirdi; NATO daimi temsilcisi Türklerin Jüpiterlere büyük sembolik değer verdiklerini iletti; Savunma Bakanı McNamara, 1961'de Polaris denizaltılarıyla değişim önerisine "Füzeler burada olduğu sürece siz de buradasınız" cevabı alındığını hatırlatarak baskının anlamsız olacağını söyledi. Cumhurbaşkanı Gürsel ve Başbakan İnönü kamuoyu önünde ABD'yi sonuna kadar desteklediklerini açıkladılar. 27 Ekimde Robert Kennedy, Sovyet Büyükelçisi Dobrinin'e, füzelerin çekilmesi karşılığında Küba'nın işgal edilmeyeceğini ve ABD'nin çok yakın bir gelecekte Jüpiterleri Türkiye'den çekmeyi kabul ettiğini bildirdi; mesajın ikinci kısmı son derece gizli tutuldu. Kennedy, NATO devlet başkanlarına yolladığı mektuplarda Jüpiterlerin hiçbir biçimde pazarlık konusu edilmediğini vurguladı. ABD 23 Ocak 1963'te sökümü önerdi, Nisan 1963'te işlem tamamlandı. Bunalım Türkiye'de üç kalıcı iz bıraktı: Washington'da alınan kararların Türkiye'nin güvenliğini tehlikeye atabileceğinin görülmesi, ABD'nin dürüst müttefik olduğu inancının yara alması ve dış politikada çok yönlülük fikrinin taraftar kazanması.
Küba Füze Bunalımı ve Jüpiter Füzelerinin Sökülmesi atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Blok Ekseni ve Göreli Özerklik, Toplumsal Kutuplaşma. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.