← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Truman Doktrini ve Marshall Planı
Sovyet baskısına karşı güvenlik (Truman, 1947) ve ekonomik yardım (Marshall, 1948) çerçevesi; Türkiye'nin Batı'ya eklemlenmesi hızlandı.
Bu sayfada
1930'ların çok yönlü denge diplomasisi yerini açık Batı ittifakı yönelimine bıraktı; bu dönüşüm 1950 sonrasında derinleşti. (Kanon-dışı; rapor.)
Kaynaklar
Örüntüler
Aynı örüntüyü paylaşan olaylar
- Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu) (1839)
- Kırım Savaşı ve İlk Dış Borçlanma (1853)
- Islahat Fermanı (1856)
- 93 Harbi ve Berlin Antlaşması (1877)
- II. Abdülhamid İstibdadı ve Düyun-u Umumiye (1878)
- Millî Mücadele ve Kurtuluş Savaşı (1919)
- Varlık Vergisi ve Savaş Yılları (1942)
- Kıbrıs Barış Harekâtı (1974)
- 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (1980)
- Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm (1983)
Kaynaklardan okumalar
Oran, Baskın (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919–1980, İletişim Yayınları — Truman Doktrini ve Marshall Planı, Batı'ya eklemlenme
Sovyet baskısı bağlamında ABD, 1947 Truman Doktrini'yle Türkiye ve Yunanistan'a askerî-siyasî destek, 1948 Marshall Planı'yla ekonomik yardım çerçevesi sundu. Standart dış politika literatürü bunu, 1930'ların çok yönlü denge diplomasisinin yerini açık Batı ittifakına bıraktığı dönüm noktası sayar; yönelim NATO üyeliği (1952) ve 1950 sonrası Batı'ya artan eklemlenmeyle pekişti.
Dönemin akışı
1945–1946 — Sovyet Boğazlar Krizi ve Batı'ya Yöneliş. 1925 Dostluk Antlaşması'nın yenilenmemesi, Molotov görüşmeleri ve 1946 notalarıyla Sovyet sınır/üs/Boğazlar talepleri; Türkiye tarafsızlıktan Batı güvenlik şemsiyesine yöneldi.
12 Temmuz 1947 — 12 Temmuz Beyannamesi. İnönü'nün tarafsız cumhurbaşkanı rolüyle iktidar-muhalefet kilitlenmesini çözdüğü bildiri; DP'nin meşruiyeti güçlendi, rekabetin kurumsal çerçevesi yumuşadı.
14 Mayıs 1950 — Demokrat Parti Dönemi (Menderes). DP, köylü-esnaf desteği, liberal ekonomi ve Batı yönelimiyle iktidara geldi; ancak 1954'ten sonra basın kısıtlamaları ve muhalefete baskı otoriterleşmeye zemin hazırladı.
25 Temmuz 1950 — Kore'ye Asker Gönderilmesi. BM'nin çağrısı üzerine Menderes hükümeti, TBMM'ye ve muhalefete danışmadan 25 Temmuz 1950'de Kore'ye 4500 asker göndermeye karar verdi. Karar hem 1924 Anayasası tartışmasını başlattı hem de NATO üyeliği için kullanılan başlıca koz oldu.
Sık sorulanlar
Truman Doktrini ve Marshall Planı ne zaman gerçekleşti? 1947–1948. Atlasta Cumhuriyet'in ilk dönemi içinde, “Dış Politika / Savaş” başlığı altında yer alır.
Truman Doktrini ve Marshall Planı atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Blok Ekseni ve Göreli Özerklik, Mali Bağımlılık. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.