← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
BM'nin çağrısı üzerine Menderes hükümeti, TBMM'ye ve muhalefete danışmadan 25 Temmuz 1950'de Kore'ye 4500 asker göndermeye karar verdi. Karar hem 1924 Anayasası tartışmasını başlattı hem de NATO üyeliği için kullanılan başlıca koz oldu.
Kore'de çatışmaların başlamasından bir ay sonra, Cumhurbaşkanı Celal Bayar başkanlığında Yalova'da toplanan bakanlar kurulu 4500 kişilik bir tugayın gönderilmesini kararlaştırdı; TBMM'ye ve muhalefete danışılmadı. CHP 26 Temmuzda kararı açık bir anayasa ihlali saydı ve 1924 Anayasasının 26. maddesine dayandı; hükümet savaş ilan etmediğini öne sürerek ihlali reddetti. Kitaba göre kararın asıl saiki NATO üyeliğiydi: asker gönderme kararının üzerinden bir hafta geçmeden, 1 Ağustos 1950'de ikinci NATO başvurusu yapıldı, bu başvuru da Eylülde reddedildi. Albay Tahsin Yazıcı komutasındaki 5000 kişilik piyade tugayı 17 Ekimde Kore'ye ulaşarak 25. Amerikan Tümenine bağlı olarak doğruca ateş hattına sürüldü. 26-30 Kasım 1950'de Kunuri'de Çin taarruzunu keserek Amerikan birliklerinin imha edilmeden çekilmesini sağladı; 27 Temmuz 1953 ateşkesine kadar 721 asker şehit oldu, 672'si yaralı olarak yurda döndü, 234'ü esir düştü ve 175 kişi kayboldu. İçeride karar bir seferberlik atmosferi yarattı. İstanbul Üniversitesi Talebe Birliği CHP, DP ve MP temsilcileriyle 'komünizmi tel'in' mitingi düzenledi; kararı kınayan bildiriler dağıtan Barışseverler Cemiyeti 28 Temmuzda kapatıldı, Ağustos ayında 17 mizah dergisi komünist oldukları gerekçesiyle kapatıldı. Kitap kararı Cumhuriyet tarihinin istisnai durumlarından biri sayar: Misak-ı Millî sınırları dışında bir askerî harekâta katılmama çizgisi ilk kez terk edilmiştir.
Kilit kişiler: Adnan Menderes, Celal Bayar, İsmet İnönü, Refik Koraltan, Nuri Yamut, Tahsin Yazıcı
Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.
Atlasın gelen bağlantı tezleri:
Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919–1980 (İletişim), s. 563 — Misak-ı Millî dışına ilk adım
Kitap, kararın önemini anayasa tartışmasının ötesinde görür: «Kore'ye asker gönderme kararı, Anayasa aykırılık iddialarının ötesinde, Cumhuriyet dönemi Türk tarihinin istisnai durumlarından birisi olduğu için önemlidir. Türkiye bu karara kadar, Misak-ı Milli sınırları dışında bir askeri harekâta veya müdahaleye katılmaktan kaçınmıştı.» Üstelik asker gönderilen bölge Türkiye'den binlerce kilometre uzaktı.
İkinci sonuç kurumsaldır: kitaba göre Kore Savaşı, hükümetlerin önceleri sorgulanamaz nitelikte olan dış politika eylemlerinin TBMM'de tartışılması dönemini başlattı. Türk tugayı ateşkesten sonra da görevde kaldı; yılda 100.000 doları bulan maaş ve yollukları Türk hükümetince karşılandı, 27 Mayıs 1960'tan sonra Kore'de bırakılan sembolik manga 1971'de geri çağrıldı.
(Kaynak: Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919-1980, İletişim, s. 563.)
Kore'ye Asker Gönderilmesi ne zaman gerçekleşti? 25 Temmuz 1950. BM'nin çağrısı üzerine Menderes hükümeti, TBMM'ye ve muhalefete danışmadan 25 Temmuz 1950'de Kore'ye 4500 asker göndermeye karar verdi. Karar hem 1924 Anayasası tartışmasını başlattı hem de NATO üyeliği için kullanılan başlıca koz oldu.
Kore'ye Asker Gönderilmesi neden önemlidir, sonuçları ne oldu? Kore'de çatışmaların başlamasından bir ay sonra, Cumhurbaşkanı Celal Bayar başkanlığında Yalova'da toplanan bakanlar kurulu 4500 kişilik bir tugayın gönderilmesini kararlaştırdı; TBMM'ye ve muhalefete danışılmadı. CHP 26 Temmuzda kararı açık bir anayasa ihlali saydı ve 1924 Anayasasının 26. maddesine dayandı; hükümet savaş ilan etmediğini öne sürerek ihlali reddetti. Kitaba göre kararın asıl saiki NATO üyeliğiydi: asker gönderme kararının üzerinden bir hafta geçmeden, 1 Ağustos 1950'de ikinci NATO başvurusu yapıldı, bu başvuru da Eylülde reddedildi. Albay Tahsin Yazıcı komutasındaki 5000 kişilik piyade tugayı 17 Ekimde Kore'ye ulaşarak 25. Amerikan Tümenine bağlı olarak doğruca ateş hattına sürüldü. 26-30 Kasım 1950'de Kunuri'de Çin taarruzunu keserek Amerikan birliklerinin imha edilmeden çekilmesini sağladı; 27 Temmuz 1953 ateşkesine kadar 721 asker şehit oldu, 672'si yaralı olarak yurda döndü, 234'ü esir düştü ve 175 kişi kayboldu. İçeride karar bir seferberlik atmosferi yarattı. İstanbul Üniversitesi Talebe Birliği CHP, DP ve MP temsilcileriyle 'komünizmi tel'in' mitingi düzenledi; kararı kınayan bildiriler dağıtan Barışseverler Cemiyeti 28 Temmuzda kapatıldı, Ağustos ayında 17 mizah dergisi komünist oldukları gerekçesiyle kapatıldı. Kitap kararı Cumhuriyet tarihinin istisnai durumlarından biri sayar: Misak-ı Millî sınırları dışında bir askerî harekâta katılmama çizgisi ilk kez terk edilmiştir.
Kore'ye Asker Gönderilmesi atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Blok Ekseni ve Göreli Özerklik, Askeri Vesayet, Tepeden Modernleşme. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.