← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

İstiklâl Mahkemelerinin İkinci Dönemi

1925–1927 · Anayasa / Rejim

Takrir-i Sükûn sonrasında yeniden görevlendirilen Şark ve Ankara İstiklâl Mahkemeleri, isyan ve suikast dosyalarının yanında basın ve siyasi muhalefet davalarına da baktı; kararları olağan temyiz denetimine açık değildi.

4 Mart 1925 tarihli Takrir-i Sükûn düzeni içinde Şark ve Ankara İstiklâl Mahkemeleri yeniden faaliyete geçirildi. Milletvekillerinden oluşan bu olağanüstü mahkemeler Şeyh Said İsyanı, muhalif basın, şapka protestoları ve İzmir Suikastı bağlantılı davaları gördü. Kuruluş biçimi, olağan mahkemelerden ayrılan usulü ve temyiz güvencesinin bulunmaması, dönemin siyasi-hukuki bağlamını tanımlar. Mahkemelerin her kararını tek bir siyasi tasfiye şemasına indirgemek yerine dosya, yetki ve dönem farklarını ayrı değerlendirmek gerekir.

Kilit kişiler: Ali Çetinkaya, Kılıç Ali, Reşit Galip

Örüntüler

• Yargı Eliyle Siyaset
• Tasfiye ve İdam
• Anayasal Kırılma

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

• Sened-i İttifak (1808)
• Vaka-i Hayriye, Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması (1826)
• Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu) (1839)
• Islahat Fermanı (1856)
• Yeni/Genç Osmanlılar Hareketi (1865)
• I. Meşrutiyet, Kanun-i Esasi (1876)
• II. Abdülhamid İstibdadı ve Düyun-u Umumiye (1878)
• İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Kuruluşu (1889)
• Hamidiye Katliamları (1894–1896) (1894)
• II. Meşrutiyet Devrimi (1908)

Yüzyıl köprüleri

• Özel görevli siyasi yargı kurumlarının üç ayrı hukuki rejimi

Kaynaklardan okumalar

TBMM, İstiklal Mahkemeleri katalog ve yayınları — İstiklal Mahkemeleri üzerine TBMM arşiv yayını

TBMM'nin resmî arşiv yayını mahkemelerin kuruluşunu, üyelerini, görev alanlarını ve tutanak malzemesini birincil belge dizisi üzerinden sunar.

Sık sorulanlar

İstiklâl Mahkemelerinin İkinci Dönemi ne zaman gerçekleşti? 1925–1927. Takrir-i Sükûn sonrasında yeniden görevlendirilen Şark ve Ankara İstiklâl Mahkemeleri, isyan ve suikast dosyalarının yanında basın ve siyasi muhalefet davalarına da baktı; kararları olağan temyiz denetimine açık değildi.

İstiklâl Mahkemelerinin İkinci Dönemi neden önemlidir, sonuçları ne oldu? 4 Mart 1925 tarihli Takrir-i Sükûn düzeni içinde Şark ve Ankara İstiklâl Mahkemeleri yeniden faaliyete geçirildi. Milletvekillerinden oluşan bu olağanüstü mahkemeler Şeyh Said İsyanı, muhalif basın, şapka protestoları ve İzmir Suikastı bağlantılı davaları gördü. Kuruluş biçimi, olağan mahkemelerden ayrılan usulü ve temyiz güvencesinin bulunmaması, dönemin siyasi-hukuki bağlamını tanımlar. Mahkemelerin her kararını tek bir siyasi tasfiye şemasına indirgemek yerine dosya, yetki ve dönem farklarını ayrı değerlendirmek gerekir.

İstiklâl Mahkemelerinin İkinci Dönemi atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Yargı Eliyle Siyaset, Tasfiye ve İdam, Anayasal Kırılma. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.