← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Birinci Dünya Savaşı'nda Bahriye Nazırı ve 4. Ordu Kumandanı olan Cemal Paşa, mütareke günlerinde yurdu terk etmek zorunda kaldı; ayrılmadan önce bıraktığı mektupta "Vatanım serbest olduğu vakit avdet edip hesap vermek üzere İstanbul'dan gidiyorum. Başka ne yapabilirdim?" diye yazmıştı (s. 465). Bunu aktaran tanık, onun için "o büyük şan ve şeref birgün yabancı bir memleketin sokaklarında namert bir kurşunla toprağa karışacaktı" öngörüsünde bulunmuştu (s. 465).
Nitekim Cemal Paşa 21 Temmuz 1922'de Tiflis'te öldürüldü. Dostluğunu sürdüren bir tanık şunları yazdı: "Ben her dedikoduya rağmen Cemal Paşa'ya karşı dostluğumda, muhabbetimde sadık kalmış idim. Şehadetini işittiğim zaman kalbim sızladı" (OCR düzeltilmiştir) (s. 101). Ölümünden kısa süre önce Mustafa Kemal'e yazdığı mektupta Enver'in Buhara macerasını "avantüriyelerin yapabilecekleri en son iş" olarak nitelemişti.
Murat Bardakçı, İttihadçı'nın Sandığı.
II. Meşrutiyet'in ilk yılında Adana ve çevresinde Ermeni nüfusa yönelen, on binlerce kişinin öldüğü kitlesel şiddet; 1894–96 Hamidiye katliamları ile 1915 tehcir-kıyım olayları arasında etnik fay hattının kanlı ara halkası.
Babıali Baskını, 23 Ocak 1913’te İttihatçıların Kâmil Paşa hükümetini zorla istifaya sürüklediği silahlı hükümet darbesidir. Baskından sonra sadrazam Mahmud Şevket Paşa oldu. O gün doğrudan Enver–Talat–Cemal üçlü hükümetinin kurulduğunu söylemek kronolojiyi basitleştirir.
Cemal Paşa, atlasta 1909–1913 arasına düşen 2 kayıtta geçer; kayıtların çoğu “Toplumsal / Ekonomik Kriz” başlığı altındadır. Aşağıdaki bağlantılar aynı olaylarda anılan kişilere, olayların taşıdığı desen etiketlerine ve atlasın paralel okumalarına gider.