← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Enver Paşa

Atlasta 8 kayıtta geçiyor

1881–1922 · Harbiye Nazırı · Basmacı hareketi lideri

İttihat ve Terakki'nin askerî kanadının lideri, Harbiye Nazırı ve savaşa girişin mimarlarından Enver Paşa, savaş sonrasında Orta Asya'ya geçerek Bolşeviklere karşı Basmacı hareketinin başına geçti. Bir görgü tanığına göre "Enver, Ruslar'a karşı muhalefetinde Pamir dağlarının garb cânibini merkez ittihaz etmiştir" (OCR düzeltilmiştir) (s. 103) ve sonunda 4 Ağustos 1922'de bugün Tacikistan'da kalan bir tepede Sovyet askerleriyle çatışmada öldü.

Ölümünden on gün önce, 25 Temmuz 1922'de eşi Naciye Sultan'a yazdığı "son mektup"ta duygularını şöyle dile getirmişti: "Naciyeciğim! Sevgili sultanım, cici efendiciğim! Bugün pek sıkıntılı bir hava, tuhaf bir sis, güneş görünmüyor. Düşmandan bir hareket yok fakat henüz sabahtır" (OCR düzeltilmiştir) (s. 482). Mektubuna, o gün topladığı yabani çiçeklerden bir dal koymuştu.

Kaynak ve künye

Murat Bardakçı, İttihadçı'nın Sandığı.

Geçtiği olaylar

• 21 Mayıs 1889 — İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Kuruluşu

  Askerî Tıbbiye öğrencilerinin kurduğu gizli örgüt, istibdada karşı hücre tipi örgütlenmeyle büyüdü ve bir rejimi devirecek güce ulaştı, Tekrar Tarih'un 'Öncü Örgüt' deseninin başlangıç düğümü.

• 24 Temmuz 1908 — II. Meşrutiyet Devrimi

  Makedonya'da dağa çıkan İttihatçı subayların baskısıyla anayasa yeniden yürürlüğe girdi; 30 yıllık istibdat sona erdi.

• Eylül 1911–Ekim 1912 — Trablusgarp Savaşı

  İtalya'nın Libya'yı işgaline karşı Osmanlı subaylarının gerilla direnişi; Mustafa Kemal'in ilk muharebe deneyimi ve Balkan Savaşları'nın doğrudan öncülü.

• Ekim 1912 – Ağustos 1913 — Balkan Savaşları

  İki aşamalı savaşta Osmanlı, Balkanlar'daki neredeyse tüm Avrupa topraklarını yitirdi; yüz binlerce Müslüman mülteci Anadolu'ya aktı ve İttihatçı radikalleşme zirveye çıktı.

• 23 Ocak 1913 — Bab-ı Âli Baskını, İttihatçı Darbesi

  Babıali Baskını, 23 Ocak 1913’te İttihatçıların Kâmil Paşa hükümetini zorla istifaya sürüklediği silahlı hükümet darbesidir. Baskından sonra sadrazam Mahmud Şevket Paşa oldu. O gün doğrudan Enver–Talat–Cemal üçlü hükümetinin kurulduğunu söylemek kronolojiyi basitleştirir.

• 1913-1918 — Teşkilat-ı Mahsusa'nın Kurulması

  İttihat ve Terakki bünyesinde kurulan gizli/özel örgüt, gayrinizami harp, istihbarat ve sınır operasyonlarında görev aldı.

• 29 Ekim 1914 — I. Dünya Savaşı ve 1915 Olayları

  Osmanlı'nın Almanya safında savaşa girmesi; Sarıkamış felaketi, Çanakkale direnişi ve Doğu Anadolu Ermenilerinin tehciriyle iç içe geçen bir felaket zinciri yaşandı.

• 1914 — M. Kemal'in Cepheye Dönüş Israrı (Sofya)

  Sofya ataşemiliterliğindeki Mustafa Kemal, cephede görev için ısrar eder ve 19. Tümen kumandanlığına atanır, Çanakkale'ye giden yolun kişisel başlangıcı.

Atlastaki yeri

Enver Paşa, atlasta 1889–1914 arasına düşen 8 kayıtta geçer; kayıtların çoğu “Dış Politika / Savaş” başlığı altındadır. Aşağıdaki bağlantılar aynı olaylarda anılan kişilere, olayların taşıdığı desen etiketlerine ve atlasın paralel okumalarına gider.

Birlikte anıldığı kişiler

• Mustafa Kemal Atatürk (4 ortak kayıt)
• Talat Paşa (3 ortak kayıt)
• Nazım Paşa (2 ortak kayıt)
• Abdullah Cevdet
• Ahmet Rıza
• Cemal Paşa
• Derviş Vahdeti
• Eşref Kuşçubaşı
• Halide Edib
• II. Abdülhamid
• İbrahim Temo
• Kâmil Paşa

Geçtiği olayların desen etiketleri

• Askeri Vesayet (4 kayıt)
• Öncü Örgüt (3 kayıt)
• İmparatorluğun Çözülüşü (3 kayıt)
• Etnik-Dinsel Fay Hattı (3 kayıt)
• Genç Kuşak İsyanı (2 kayıt)
• Anayasal Kırılma (2 kayıt)
• Gölge Ağ / Derin Devlet (2 kayıt)
• Rejim Tipi Geçişi

Yüzyıl köprüleri

• Orduya uzanan dinî ağın kalkışması
• İslamcı siyasetin geleneği
• Silahlı müdahaleyle hükümeti devirip karar merkezini değiştirme
• Susturulan muhalif gazeteci
• Türk milliyetçiliğinin iki kuşağı
• Sınır boyunun gizli devlet aygıtı

Paralel okumalar

• Yeni/Genç Osmanlılar Hareketi (1865) ⇄ İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Kuruluşu (1889)
• Kuleli Vak'ası (1859) ⇄ İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Kuruluşu (1889)
• İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Kuruluşu (1889) ⇄ 9 Mart 1971 Darbe Girişimi (Önlenen Sol-Cunta Planı) (1971)
• II. Meşrutiyet Devrimi (1908) ⇄ 27 Mayıs Darbesi (1960)
• II. Meşrutiyet Devrimi (1908) ⇄ 15 Temmuz Darbe Girişimi ve OHAL (2016)
• Hamidiye Katliamları (1894–1896) (1894) ⇄ II. Meşrutiyet Devrimi (1908)
• Trablusgarp Savaşı (1911) ⇄ Balkan Savaşları (1912)
• 93 Harbi ve Berlin Antlaşması (1877) ⇄ Balkan Savaşları (1912)

Tüm kişiler →