← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Özel Harp Dairesi Ne Zaman Kuruldu? Kurumun Tarihçesi

27 Eylül 1952 · Darbe / Müdahale

Kurumun kökeni 27 Eylül 1952’ye uzanır; “Özel Harp Dairesi” adının alınması ayrı bir aşamadır. AA’nın aktardığı MSB tarihçesinde ilk ad Hususi ve Yardımcı Muharip Birlikler, Seferberlik Tetkik Kurulu adı 7 Kasım 1953, Özel Harp Dairesi Başkanlığı adı 14 Aralık 1970 olarak verilir.

27 Eylül 1952
Hususi ve Yardımcı Muharip Birlikler
7 Kasım 1953
Seferberlik Tetkik Kurulu
14 Aralık 1970
Özel Harp Dairesi Başkanlığı
14 Nisan 1992
Özel Kuvvetler Komutanlığı

Kaynaklardaki farklı tarihler

Buradaki çizelge, MSB’nin TBMM komisyonuna gönderdiği notun AA tarafından aktarımına dayanır. Atlasta yer alan Murat Yetkin okuması ise ÖHD için 1965, ÖKK için 1999 tarihlerini verir. Bunlar aynı tarihçe olarak birleştirilmemelidir; kuruluş ile ad ve teşkilat değişiklikleri ayrı izlenmelidir.

Kaynak: Anadolu Ajansı — MSB’nin TBMM komisyonuna gönderdiği tarihçe notunun aktarımı (1 Nisan 2013)

Kaynaklar

Birlikte okuyun

Konunun devamı ve tarihsel bağlamı için:

Kilit kişiler: Daniş Karabelen, Turgut Sunalp, Alparslan Türkeş, Bülent Ecevit, Semih Sancar

Atlasın nedensellik tezleri

Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.

Atlasın giden bağlantı tezleri:

  • Susurluk Skandalı (1996) — Hesap vermeyen özel harp/kontrgerilla geleneği, 1990'larda devlet-mafya-siyaset üçgeninin kurumsal ve kadro zeminini oluşturdu.

Ara halkalar

Bu olayın öncesini, iç aşamalarını ve yargı akıbetini izleyen ayrıntı kayıtları. Her halka kendi kaynağını taşır; iddia ve yargı kararı ayrı işaretlenir.

  • 24 Mart 1978 — Savcı Doğan Öz'ün Öldürülmesi (Yargı kararı) — Ankara Cumhuriyet Savcı Yardımcısı Doğan Öz, ülkücülerin kaldığı bir yurtta arama yaptırdığı ve siyasi cinayetleri soruşturduğu günlerde evinin önünde öldürüldü. Dört kez ölüm cezası alan ülkücü sanık 1985'te beraat etti.
  • Kasım–Aralık 1990 — Gladyo İfşası ve Türkiye'de Kontrgerilla Tartışması (Kesinleşmiş olgu) — İtalya Başbakanı Andreotti'nin Ekim 1990'da NATO bağlantılı gizli 'Gladio' ağını doğrulaması Avrupa'da soruşturmalar başlattı. Türkiye'de tartışma Özel Harp Dairesi'ne döndü; Genelkurmay 3 Aralık 1990'da yapıyı savunan bir brifing verdi, Meclis soruşturması açılmadı.

Örüntüler

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

Yüzyıl köprüleri

Paralel okumalar

Atlasın bu olayı yan yana okuduğu kayıtlar; her çift kendi sayfasında bağlam, paylaşılan desen etiketleri ve editoryal tezle karşılaştırılır.

Tüm paralel okumalar →

Kaynaklardan okumalar

Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı (Doğan Kitap, 2017), s. 104 — Kontrgerilla örgütlerinin NATO çerçevesi ve aldıkları adlar

Yetkin, Türkiye'deki yapılanmayı NATO ölçeğindeki bir ailenin parçası olarak sunar: «Türkiye'de bu türden ilk örgütlenme 27 Eylül 1952'de Genelkurmay Başkanlığı'na bağlı Seferberlik Tetkik Kurulu (STK) adı altında 'Millî Avcı Birlikleri' adı altında kuruldu. 1965'te Özel Harp Dairesi (ÖHD), 1999'da Özel Kuvvetler Komutanlığı (ÖKK) adıyla yeniden örgütlendi.»

Kitaba göre bu örgütlerde yer alanlar kendilerine çoğunlukla kendi etnik mitolojilerinden isimler taktı: ilk deşifre olan İtalyan yapısının adı Romalı lejyonerlerin savaş kılıcı 'Gladio', Danimarkalılarınki Ruslara direnen tarihî kahraman 'Absalon', Almanlarınki 'Kurtadam' (Werewolf), Yunanlarınki Altın Post hikâyesinden esinlenen 'Kızıl Post' idi. Yazara göre Türk kontrgerillacıları ise 2007'de soruşturmaları başlayana dek 'Ergenekon' adıyla övünüyordu.

(Kaynak: Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı, s. 104.)

Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı (Doğan Kitap, 2017), s. 113 — Truman Doktrini'nin ABD'ye gönderdiği ilk on altı subay

Kontrgerilla kadrosunun eğitim hattı doğrudan Truman Doktrini'ne bağlanır. Yetkin'in aktardığına göre «Karabelen, 1947 Truman Doktrini'nin kabulünün ardından hükümetin ABD'ye eğitim için gönderdiği ilk 16 subay içinde de yer almıştı».

Alparslan Türkeş'in de bulunduğu bu grubun başında Albay Turgut Sunalp vardı. Sunalp 1950'de Kore Savaşı'nda görev aldı, 12 Mart döneminde adı işkenceli sorgularda geçti, Genelkurmay İkinci Başkanlığı'na kadar yükseldi ve 12 Eylül darbesi sonrasında Kenan Evren tarafından kurdurulan Milliyetçi Demokrasi Partisi'nin başına geçti. Aynı kadro hattı böylece 1952'nin gizli örgütlenmesinden 1983'ün güdümlü siyasetine kadar uzanır.

(Kaynak: Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı, s. 113.)