← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Sivas'ta bir kültür festivali katılımcılarını barındıran Madımak Oteli'nin ateşe verilmesiyle 35 kişi hayatını kaybetti; olay Alevi-Sünni geriliminin ve devletin koruma yükümlülüğünün sembolü oldu.
Pir Sultan Abdal Şenlikleri için Sivas'a gelen sanatçı ve aydınların kaldığı otel, toplanan büyük bir kalabalık tarafından ateşe verildi; güvenlik güçlerinin müdahalesi geç ve yetersiz kaldı. Toplam 35 kişi hayatını kaybetti. Sivas, Alevi topluluğunun devletle ilişkisinde kalıcı bir kırılma yarattı ve laik kimlik politikasının sınırlarını dramatik biçimde ortaya koydu. Etnik-dinsel fay hattının cumhuriyet koşullarında yeniden açığa çıkışıdır.
Kilit kişiler: Aziz Nesin
1990'lar — Alevi Kimlik Siyaseti ve Cemevi Talepleri. Sivas sonrası güçlenen Alevi örgütlenmeleri, cemevlerinin ibadet yeri olarak tanınması ve zorunlu din derslerinin kaldırılması taleplerini öne çıkardı.
1993–2012 — Madımak Davaları ve Zaman Aşımı. Onlarca sanığın yargılandığı davalar 2012'de zaman aşımıyla düştü; karar Alevi topluluklarınca tepkiyle karşılandı.
Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.
Atlasın gelen bağlantı tezleri:
Atlasın giden bağlantı tezleri:
Bu olayın öncesini, iç aşamalarını ve yargı akıbetini izleyen ayrıntı kayıtları. Her halka kendi kaynağını taşır; iddia ve yargı kararı ayrı işaretlenir.
Atlasın bu olayı yan yana okuduğu kayıtlar; her çift kendi sayfasında bağlam, paylaşılan desen etiketleri ve editoryal tezle karşılaştırılır.
Cayli, 2019 — Sivas Kundaklamasinin Kamusallastirilmasi ve Mekansal Tanikligi
Cayli, 2 Temmuz 1993'te Pir Sultan Abdal senlikleri sirasinda Madimak Oteli'nin radikal Islamci kalabalik tarafindan kusatilip atese verilmesini, cogunlukla Alevi aydin, ozan ve yazardan olusan 33 kisinin (otel calisanlariyla 35) olumuyle sonuclanan kolektif bir siddet eylemi olarak inceler. Calismaya gore olay, gunler suren kitlesel ayinlerle canli yayina aktarilan ve binlerce kisinin katildigi acik bir kamusal gosteri niteligi tasidi; bu yonuyle kundaklama yalnizca bir cinayet degil, kamusal alanin Alevilere karsi mezhepsel kutuplastirma araci olarak kullanildigi bir esik oldu. Madimak'in sonraki yillarda bellek ve tanima mucadelesinin merkezine donusmesi de bu kamusallasmanin sonucudur.
📖 Cayli, E. (2019). Making violence public: Spatializing (counter)publicness through the 1993 Sivas arson attack, Turkey. International Journal of Urban and Regional Research, 43(6), 1106-1122. https://doi.org/10.1111/1468-2427.12806 https://www.academia.edu/38848575/
Cayli, 2018 — Komplo Teorisi ve Sivas Kundaklamasinin Mekansal Pratigi
Cayli'nin ikinci calismasi, Sivas olayindan sonra olusan resmi anlatilarin ve karsi anlatilarin mekan uzerinden nasil sekillendigini ele alir; olayin sorumlulugunu Alevi magdurlara ya da disardaki 'provokatorlere' yikan komplocu cercevelerin nasil uretildigini gosterir. Yazara gore Madimak Oteli'nin korunmasi/yikilmasi tartismasi, etnik-mezhepsel kutuplasmanin ve devletin sorumlulugunun gizlenmesinin somut bir cografi izdusumudur. Bu cerceve, Sivas'i golge anlatilarin yeniden yazildigi bir politik bellek mekani olarak konumlandirir.
📖 Cayli, E. (2018). Conspiracy theory as spatial practice: The case of the Sivas arson attack, Turkey. Environment and Planning D: Society and Space, 36(2), 255-272. https://doi.org/10.1177/0263775817742917 https://discovery.ucl.ac.uk/10042763/
15 Ağustos 1984 — PKK Çatışmasının Başlaması. PKK'nın 1984'te başlattığı silahlı eylemler, Türkiye'nin 1990'lar boyunca sürecek ve on binlerce insanın hayatını kaybedeceği uzun çatışma dönemini başlattı.
6 Eylül 1987 — Siyasi Yasakların Kaldırılması. 1982 Anayasası'nın eski siyasetçilere getirdiği yasaklar referandumla kaldırıldı; Demirel, Ecevit ve Erbakan aktif siyasete döndü.
5 Nisan 1994 — 5 Nisan Kararları ve 1994 Ekonomik Krizi. Kamu açıkları ve Merkez Bankası'nın Hazine'yi finanse etmesiyle biriken baskı, Ocak–Nisan 1994'te lira ve faizlerde sert bir şoka dönüştü; 5 Nisan'da IMF destekli istikrar programı açıklandı. Kriz, kronik enflasyon zincirinin ve 2001 çöküşünün prototipi sayılır.
12–15 Mart 1995 — Gazi Mahallesi Olayları. İstanbul Gazi Mahallesi'nde kahvehanelere düzenlenen silahlı saldırının ardından çoğunluğu Alevi olan mahalleli sokağa döküldü; günlerce süren olaylarda güvenlik güçlerinin müdahalesi sonucu çok sayıda kişi yaşamını yitirdi. Olay, Alevi-devlet ilişkisinde Sivas'ı izleyen ikinci büyük kırılma olarak değerlendirilir.
Sivas Madımak Olayları ne zaman gerçekleşti? 2 Temmuz 1993. Atlasta yakın dönem Türkiye içinde, “Toplumsal / Ekonomik Kriz” başlığı altında yer alır.
Sivas Madımak Olayları hangi gelişmelerin ardından geldi? Atlasın nedensellik tezlerine göre öncesinde şu kayıtlar durur: 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (1980). Bunlar editoryal hipotezdir; tek neden iddiası taşımaz.
Sivas Madımak Olayları nelere yol açtı? Atlas bu olaydan şu kayıtlara giden bağlantılar kurar: Gazi Mahallesi Olayları (1995).
Sivas Madımak Olayları atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Etnik-Dinsel Fay Hattı, Toplumsal Kutuplaşma, Sokak Şiddeti ve Pogrom. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.