← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Cemal Paşa
Bu sayfada
Birinci Dünya Savaşı'nda Bahriye Nazırı ve 4. Ordu Kumandanı olan Cemal Paşa, mütareke günlerinde yurdu terk etmek zorunda kaldı; ayrılmadan önce bıraktığı mektupta "Vatanım serbest olduğu vakit avdet edip hesap vermek üzere İstanbul'dan gidiyorum. Başka ne yapabilirdim?" diye yazmıştı (s. 465). Bunu aktaran tanık, onun için "o büyük şan ve şeref birgün yabancı bir memleketin sokaklarında namert bir kurşunla toprağa karışacaktı" öngörüsünde bulunmuştu (s. 465).
Nitekim Cemal Paşa 21 Temmuz 1922'de Tiflis'te öldürüldü. Dostluğunu sürdüren bir tanık şunları yazdı: "Ben her dedikoduya rağmen Cemal Paşa'ya karşı dostluğumda, muhabbetimde sadık kalmış idim. Şehadetini işittiğim zaman kalbim sızladı" (OCR düzeltilmiştir) (s. 101). Ölümünden kısa süre önce Mustafa Kemal'e yazdığı mektupta Enver'in Buhara macerasını "avantüriyelerin yapabilecekleri en son iş" olarak nitelemişti.
Kaynak ve künye
Murat Bardakçı, İttihadçı'nın Sandığı.
Geçtiği olaylar
- Nisan 1909 — Adana Olayları (1909)
II. Meşrutiyet'in ilk yılında Adana ve çevresinde Ermeni nüfusa yönelen, on binlerce kişinin öldüğü kitlesel şiddet; 1894–96 Hamidiye katliamları ile 1915 tehcir-kıyım olayları arasında etnik fay hattının kanlı ara halkası.
- 23 Ocak 1913 — Bab-ı Âli Baskını, İttihatçı Darbesi
Babıali Baskını, 23 Ocak 1913’te İttihatçıların Kâmil Paşa hükümetini zorla istifaya sürüklediği silahlı hükümet darbesidir. Baskından sonra sadrazam Mahmud Şevket Paşa oldu. O gün doğrudan Enver–Talat–Cemal üçlü hükümetinin kurulduğunu söylemek kronolojiyi basitleştirir.
Atlastaki yeri
Cemal Paşa, atlasta 1909–1913 arasına düşen 2 kayıtta geçer; kayıtların çoğu “Toplumsal / Ekonomik Kriz” başlığı altındadır. Aşağıdaki bağlantılar aynı olaylarda anılan kişilere, olayların taşıdığı desen etiketlerine ve atlasın paralel okumalarına gider.
Birlikte anıldığı kişiler
Geçtiği olayların desen etiketleri
- Askeri Vesayet (2 kayıt)
- Etnik-Dinsel Fay Hattı
- Toplumsal Kutuplaşma
- İç Güvenlik Harekâtı
- Sokak Şiddeti ve Pogrom
- Gayrimüslimlerin Tasfiyesi
- Öncü Örgüt
- Tasfiye ve İdam
Yüzyıl köprüleri
- Hedef topluluğa kalabalık şiddeti ve geciken müdahale
- Silahlı müdahaleyle hükümeti devirip karar merkezini değiştirme
Paralel okumalar
- Hamidiye Katliamları (1894–1896) (1894) ⇄ Adana Olayları (1909) (1909)
- Adana Olayları (1909) (1909) ⇄ I. Dünya Savaşı ve 1915 Olayları (1914)
- Adana Olayları (1909) (1909) ⇄ Bab-ı Âli Baskını, İttihatçı Darbesi (1913)
- Adana Olayları (1909) (1909) ⇄ 6–7 Eylül Olayları (1955)
- Adana Olayları (1909) (1909) ⇄ Gazi Mahallesi Olayları (1995)
- Balkan Savaşları (1912) ⇄ Bab-ı Âli Baskını, İttihatçı Darbesi (1913)