← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
ABD silah ambargosunun başlamasından bir hafta sonra ilan edilen KTFD, 1974'te kurulan fiilî askerî denetimi hukuksal bir çerçeveye oturtma girişimiydi; ardından gelen toplumlararası görüşmeler 1977 ve 1979 anlaşmalarına rağmen somut çözüm üretmedi.
İkinci harekâttan sonra uluslararası planda yalnızlaşan Türkiye, ABD ambargosu ve AET ilişkileri Kıbrıs'a bağlandığı için daha kapalı bir politika izlemeyi tercih etmişti. 5 Şubat 1975'te ambargonun uygulanmaya başlamasının ardından adım atıldı ve 13 Şubat 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti ilan edildi; Denktaş nihai amacın iki kesimli bir federasyon çerçevesinde Rum toplumuyla birleşmek olduğunu açıkladı. BM Güvenlik Konseyi 12 Mart 1975 tarih ve 367 sayılı kararıyla esefini bildirdi. Dışişleri'nde tartışılan bağımsız devlet seçeneği, uluslararası tepki kaygısıyla bir kenara bırakılmıştı. Yeni yapının koşulları ağırdı: harekât öncesi 234.000 kişinin yaşadığı bölgede nüfus 70.000'e inmiş, ekonomik hayat neredeyse durmuştu ve beş başlı bir yönetim vardı — Türk ordusu, Bayraktarlık, Türk Büyükelçiliği, Kıbrıs Eşgüdüm Kurulu ve KTFD. 2 Mayıs 1975 tarihli yönetmelikle işgücü açığının Türkiye'den gönderilecek göçmenlerle kapatılması kararlaştırıldı; 100.000 kişi planlanmış, ilk aşamada 40.000 kişi getirilmiştir. Viyana'da BM gözetiminde yürüyen toplumlararası görüşmelerin tek somut sonucu Nüfus Mübadelesi Antlaşması oldu. 12 Şubat 1977 Denktaş-Makarios Dört İlke Anlaşması ve 18-19 Mayıs 1979 Denktaş-Kipriyanu On Nokta Anlaşması ilkeleri kayda geçirdi ama harita ve sınır düzenlemesinde uzlaşma sağlanamadı; kitaba göre 1974-1977 arasında çözümden kaçan taraf Türk tarafıyken, ekonomisi gelişen Rum yönetimi bu rolü sonradan devralmıştır.
Kilit kişiler: Rauf Denktaş, Sadi Irmak, Süleyman Demirel, Makarios, Glafkos Klerides, Spiros Kipriyanu
Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.
Atlasın gelen bağlantı tezleri:
Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919–1980 (İletişim), s. 782 — Gecikmiş Bir Adım: Fiilî Denetimden Hukuksal Statüye
13 Şubat 1975'te ilan edilen Kıbrıs Türk Federe Devleti'ni kitap bir zafer değil, bir zorunluluk olarak okur: «KTFD'nin ilânı aslında gecikmiş bir adımdı: Türkiye Kıbrıs'ın kuzeyinde askeri denetimini kurmuş ama mevcut durumu hukuksal olarak onaylatamamıştı. Makarios adaya dönmüştü ve Türkiye'den beklenen, anayasal düzen sağlandığına göre askerlerini geri çekmesiydi. Üstelik Birinci Cenevre Konferansında alınan kararlar da hatırlanmamaya başlanmıştı.» Karar öncesinde Dışişleri'nde kuzeyde bağımsız bir devlet ilan etme seçeneği de tartışılmış, ancak Irmak hükümeti ve bazı diplomatlar uluslararası tepkiden çekindikleri için federe devlet ilanının daha anlamlı olduğu kararlaştırılmıştır. BM Güvenlik Konseyi'nin 12 Mart 1975 tarih ve 367 sayılı kararı bu adımdan duyulan esefi dile getirerek tarafları Genel Sekreter gözetiminde görüşmelere çağırdı. (Kaynak: Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919-1980, İletişim, s. 782.)
Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919–1980 (İletişim), s. 783 — Boşalan Kuzey ve Türkiye'den Gelen İşgücü
Kitabın verdiği tabloya göre KTFD son derece zor bir yaşamla karşı karşıyaydı: «Harekât öncesinde 234.000 kişinin yaşadığı bölgede nüfus 70.000'e inmişti ve bunun 20.000'ini köylerinden ayrılmayan Rumlar oluşturuyordu.» Ekonomik hayat neredeyse durmuş, tarım ve hayvancılık ölmüş, tüm gereksinimler Türkiye'den karşılanır hâle gelmişti; ayrıca Türk ordusu, Bayraktarlık, Türk Büyükelçiliği, Kıbrıs Eşgüdüm Kurulu ve KTFD'den oluşan beş başlı bir yönetim vardı. 2 Mayıs 1975 tarihli yönetmelikle işgücü açığının Türkiye'den gönderilecek işgücüyle kapatılması kararlaştırıldı; 100.000 göçmen planlandıysa da ilk aşamada 40.000 kişi getirildi. Yazarın değerlendirmesi açıkça eleştireldir ve konu bugün de tartışmalıdır: «Kıbrıs'ın nüfus yapısının değiştirilmesi sonucunu doğuracak bu karar Kıbrıslı Rumlarca tepkiyle karşılandığı gibi, bugün de temel eleştiri noktalarından birini oluşturmaktadır.» (Kaynak: Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası, Cilt I: 1919-1980, İletişim, s. 783.)
Kıbrıs Türk Federe Devleti'nin İlanı ne zaman gerçekleşti? 13 Şubat 1975. ABD silah ambargosunun başlamasından bir hafta sonra ilan edilen KTFD, 1974'te kurulan fiilî askerî denetimi hukuksal bir çerçeveye oturtma girişimiydi; ardından gelen toplumlararası görüşmeler 1977 ve 1979 anlaşmalarına rağmen somut çözüm üretmedi.
Kıbrıs Türk Federe Devleti'nin İlanı neden önemlidir, sonuçları ne oldu? İkinci harekâttan sonra uluslararası planda yalnızlaşan Türkiye, ABD ambargosu ve AET ilişkileri Kıbrıs'a bağlandığı için daha kapalı bir politika izlemeyi tercih etmişti. 5 Şubat 1975'te ambargonun uygulanmaya başlamasının ardından adım atıldı ve 13 Şubat 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti ilan edildi; Denktaş nihai amacın iki kesimli bir federasyon çerçevesinde Rum toplumuyla birleşmek olduğunu açıkladı. BM Güvenlik Konseyi 12 Mart 1975 tarih ve 367 sayılı kararıyla esefini bildirdi. Dışişleri'nde tartışılan bağımsız devlet seçeneği, uluslararası tepki kaygısıyla bir kenara bırakılmıştı. Yeni yapının koşulları ağırdı: harekât öncesi 234.000 kişinin yaşadığı bölgede nüfus 70.000'e inmiş, ekonomik hayat neredeyse durmuştu ve beş başlı bir yönetim vardı — Türk ordusu, Bayraktarlık, Türk Büyükelçiliği, Kıbrıs Eşgüdüm Kurulu ve KTFD. 2 Mayıs 1975 tarihli yönetmelikle işgücü açığının Türkiye'den gönderilecek göçmenlerle kapatılması kararlaştırıldı; 100.000 kişi planlanmış, ilk aşamada 40.000 kişi getirilmiştir. Viyana'da BM gözetiminde yürüyen toplumlararası görüşmelerin tek somut sonucu Nüfus Mübadelesi Antlaşması oldu. 12 Şubat 1977 Denktaş-Makarios Dört İlke Anlaşması ve 18-19 Mayıs 1979 Denktaş-Kipriyanu On Nokta Anlaşması ilkeleri kayda geçirdi ama harita ve sınır düzenlemesinde uzlaşma sağlanamadı; kitaba göre 1974-1977 arasında çözümden kaçan taraf Türk tarafıyken, ekonomisi gelişen Rum yönetimi bu rolü sonradan devralmıştır.
Kıbrıs Türk Federe Devleti'nin İlanı atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Etnik-Dinsel Fay Hattı, Anayasal Kırılma, Statükoculuk ve Dengecilik, Azınlığın Rehin Alınması. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.