← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın İdamı

6 Mayıs 1972 · Devrimci / Sol Hareket

12 Mart rejimi altında THKO önderleri Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan idam edildi; devrimci gençlik hareketinin sembolik olarak sehpada tasfiyesi.

12 Mart 1971 muhtırasının kurduğu sıkıyönetim ortamında yargılanan Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu (THKO) önderleri, TBMM'deki tartışmalı bir oylamanın ardından idam edildi. İdamların hukuki gerekçesi ve siyasi saiki uzun süre tartışıldı; üç gencin sehpaya gönderilmesi, sol hareket için kurucu bir 'şehitlik' anlatısına, rejim açısından ise caydırıcı bir tasfiyeye dönüştü. Menderes idamıyla (1961) birlikte, askeri müdahale sonrası yargının siyasi hasmı saf dışı etme aracına dönüştüğü 'tasfiye + yargı' deseninin en görünür örneklerindendir.

Alt başlıklar

• 16 Temmuz 1971 — THKO Davasının Açılışı (Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi)
• Ocak 1972 — Yargıtay'ın Üç İdamı Onaması, On Beşi Bozması
• Nisan 1972 — İdam Kararlarının TBMM'de Onaylanması

Örüntüler

• Yargı Eliyle Siyaset
• Tasfiye ve İdam
• Genç Kuşak İsyanı

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

• Vaka-i Hayriye — Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması (1826)
• Yeni/Genç Osmanlılar Hareketi (1865)
• İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Kuruluşu (1889)
• Hamidiye Katliamları (1894–1896) (1894)
• II. Meşrutiyet Devrimi (1908)
• Bab-ı Âli Baskını — İttihatçı Darbesi (1913)
• Dersim Harekâtı (1937)
• Varlık Vergisi ve Savaş Yılları (1942)
• 27 Mayıs Darbesi (1960)
• Devrimci Gençlik Hareketi (THKO, THKP-C, TKP/ML) (1968)

Kaynaklar

• Halit Çelenk Arşivi — THKO Davası: TCK 146'dan İdama Giden Hukuki Süreç
• TBMM Tutanak Dergisi, 1972 (Birinci kaynak) — İdam Onayının Meclis Aritmetiği: 1972 Oylaması