← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Adalet Partisi'nin İktidara Gelişi ve Demirel Dönemi

10 Ekim 1965 · Anayasa / Rejim

27 Mayıs sonrası dağılan Demokrat Parti tabanını toparlayan Adalet Partisi, 10 Ekim 1965 seçimlerinde oyların yaklaşık %53'ünü (240 milletvekili) alarak tek başına iktidara geldi; su işleri kökenli Süleyman Demirel, çok partili dönemin yeni merkez-sağ lideri olarak öne çıktı.

1961'de kurulan Adalet Partisi, kapatılan Demokrat Parti'nin köylü-esnaf-taşra koalisyonunu ve 'milli irade' söylemini devraldı; 1964'te genel başkanlığa seçilen Süleyman Demirel partiyi 27 Mayıs'ın bürokratik-askeri vesayetine karşı bir sivil siyaset hattına oturttu. 10 Ekim 1965 seçimlerinde AP oyların yaklaşık %53'ünü alıp 240 milletvekiliyle tek başına çoğunluğu elde ederek hükümeti kurdu; bu, DP-AP hattında merkez-sağ iktidarın seçim yoluyla yeniden tahkimidir. Demirel dönemi barajların, yolların ve sanayileşmenin simgesel olarak öne çıkarıldığı bir 'tepeden kalkınma' söylemiyle anılır; aynı zamanda 1961 Anayasası'nın açtığı özgürlük alanından yararlanan sol yükselişe karşı muhafazakâr bir set işlevi gördü. Eleştirel okumalara göre AP iktidarı, 1970'lerde derinleşecek sağ-sol kutuplaşmanın kurumsal zeminlerinden birini hazırladı; sağ ile sol/devrimci hareket arasındaki gerilim bu dönemde belirginleşti. Demirel'in siyasi üslubu — sandık meşruiyetini askeri-bürokratik vesayete karşı bir kalkan olarak kullanması — sonraki on yılların merkez-sağ geleneğine model oldu.

Alt başlıklar

  • 11 Şubat 1961 — Adalet Partisi'nin Kuruluşu
  • 28 Kasım 1964 — Demirel'in AP Genel Başkanlığına Seçilmesi

Örüntüler

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

Kaynaklar

  • Fedayi, 2019 — Adalet Partisi'nin Birinci Dönemi: DP Mirası ve İstikrar
  • Ahmad, 1977 — Demirel ve Türk Sağının Yeniden İnşası