← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Hrant Dink Suikastı

19 Ocak 2007 · Toplumsal / Ekonomik Kriz

Agos gazetesi kurucusu Hrant Dink İstanbul'da silahlı saldırıyla öldürüldü; güvenlik ihmali ve koordinasyon iddiaları yargıyı yıllarca meşgul etti.

Dink'in 'Türklüğü aşağılama' davasındaki medya baskısının suikastle noktalanması, azınlık kimliğinin hedef alındığını dramatik biçimde ortaya koydu. Tetikçinin arkasındaki ağa ilişkin sorular devlet ihmalini ve 'gölge bağlantıları' gündeme taşıdı. Dink, suikastten önceki aylarda Madde 301 ('Türklüğü aşağılama') uyarınca üç kez yargılanmış, iki davada mahkum olmuştu; bu yargısal damgalama onu ultra-milliyetçi grupların açık hedefi haline getirdi. 19 Ocak 2007'de AGOS gazetesinin önünde Trabzon kökenli 17 yaşındaki Ogün Samast tarafından öldürüldü; tetikçinin arkasında Yasin Hayal gibi azmettiriciler ve gölge bir ağ olduğu ortaya çıktı. AİHM, devletin hem yaşamı koruma hem etkili soruşturma yükümlülüğünü ihlal ettiğine hükmederek olayı bireysel bir cinayetin ötesine taşıdı. (Kaynak: Dink v. Turkey, Nos. 2668/07 et al., ECtHR (14 September 2010). https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-100383)

Kilit kişiler: Hrant Dink

Alt başlıklar

7 Ekim 2005 — Dink'in Madde 301'den Mahkumiyeti. Hrant Dink, Türk-Ermeni kimliğine dair yazıları nedeniyle 'Türklüğü aşağılama'dan 6 ay ertelenmiş hapis cezasına çarptırılarak aşırı milliyetçiler için yargı eliyle hedef haline getirildi.

2006-Ocak 2007 — Korunmayan İstihbarat Uyarıları. Trabzon ve İstanbul'daki kolluk-istihbarat birimleri suikast planından önceden haberdar olmasına rağmen Dink'e koruma sağlamadı; bu ihmal AİHM'in 2010 ihlal kararının temelini oluşturdu.

Atlasın nedensellik tezleri

Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.

Atlasın gelen bağlantı tezleri:

  • 6–7 Eylül Olayları (1955) — Gayrimüslim azınlıkları hedef alan örgütlü şiddet ve nefret ikliminin süreğenliği; 2007 suikastı bu uzun çizginin en görünür güncel halkasıdır.

Atlasın giden bağlantı tezleri:

Ara halkalar

Bu olayın öncesini, iç aşamalarını ve yargı akıbetini izleyen ayrıntı kayıtları. Her halka kendi kaynağını taşır; iddia ve yargı kararı ayrı işaretlenir.

  • 24 Şubat 2004 — Hrant Dink'in İstanbul Valiliğinde Uyarılması (Kesinleşmiş olgu) — Sabiha Gökçen haberinin ardından İstanbul Valiliğine çağrılan Hrant Dink, bir vali yardımcısının odasında iki MİT görevlisinin de bulunduğu görüşmede yazıları konusunda uyarıldı. Dink bu görüşmeyi son yazılarında bir gözdağı olarak anlattı.
  • 24 Ekim – 24 Kasım 2004 — Trabzon McDonald's Bombası ve Erhan Tuncel'in Muhbirliği (Kesinleşmiş olgu) — Yasin Hayal'in 24 Ekim 2004'te Trabzon'daki McDonald's şubesine bomba atmasından bir ay sonra, Hayal'in yakın çevresinden Erhan Tuncel emniyetin 'yardımcı istihbarat elemanı' yapıldı. İki isim üç yıl sonra Hrant Dink cinayetinin azmettiricileri arasında yargılandı.
  • 5 Şubat 2006 — Rahip Andrea Santoro Cinayeti (Yargı kararı) — Trabzon'daki Santa Maria Kilisesi'nin İtalyan Katolik rahibi Andrea Santoro, dua ederken 16 yaşındaki bir lise öğrencisi tarafından tabancayla öldürüldü. Cinayet, 2006-2007'de gayrimüslimleri hedef alan saldırı dizisinin ilki olarak anılır.
  • 18 Nisan 2007 — Malatya Zirve Yayınevi Katliamı (Yargı kararı) — Malatya'da Hristiyan yayınlar dağıtan Zirve Yayınevi'nde Necati Aydın, Uğur Yüksel ve Alman Tilmann Geske boğazları kesilerek öldürüldü. Beş failin cezası 2019'da kesinleşti; sonradan davaya eklenen askerler ve siviller beraat etti.
  • Ocak 2009 – Aralık 2010 — Nedim Şener'in Dink Kitabı ve Hakkındaki Davalar (Yargı kararı) — Gazeteci Nedim Şener, Ocak 2009'da yayımladığı 'Dink Cinayeti ve İstihbarat Yalanları'nda cinayetin emniyet istihbaratınca önceden bilindiğini resmî raporlara dayanarak anlattı. Kitapta adı geçen polislerin şikâyetiyle toplam 32,5 yıla varan hapis istemiyle yargılandı, 2010'da beraat etti.
  • Nisan–Kasım 2009 — Poyrazköy Cephaneliği ve Kafes Eylem Planı (Yargı kararı) — Nisan 2009'da Beykoz Poyrazköy'de yapılan kazılarda silah ve mühimmat çıkarıldı. Kasım'da Taraf, deniz subaylarının gayrimüslimleri hedef alarak hükümeti yıpratmayı planladığı iddia edilen Kafes Eylem Planı'nı yayımladı. Birleştirilen davada 2015'te tüm sanıklar beraat etti.
  • 14 Eylül 2010 — AİHM'in Hrant Dink Kararı ve Yaşam Hakkı İhlali (Yargı kararı) — Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, güvenlik birimlerinin Hrant Dink'e yönelik suikast planından haberdar olduğu halde önlem almadığına ve bu ihmalin etkili biçimde soruşturulmadığına hükmetti. Türkiye yaşam hakkı, ifade özgürlüğü ve etkili başvuru hakkını ihlalden mahkûm oldu.
  • 17 Ocak 2012 — Dink Davasında İlk Karar: 'Örgüt Yok' Hükmü ve Bozulması (Yargı kararı) — İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi 17 Ocak 2012'de Yasin Hayal'i Hrant Dink cinayetine azmettirmekten ağırlaştırılmış müebbete mahkûm etti, ancak cinayetin bir örgüt faaliyeti olmadığına hükmetti. Yargıtay bu değerlendirmeyi Mayıs 2013'te bozdu.

Örüntüler

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

Yüzyıl köprüleri

Kaynaklardan okumalar

AİHM Dink/Türkiye, 2010 — Dink/Türkiye Kararı: Devletin Yaşamı ve İfade Özgürlüğünü Koruma Yükümlülüğü

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 14 Eylül 2010 tarihli Dink/Türkiye kararında Türkiye'yi gazetecinin yaşamını korumamaktan ve cinayete dair etkili soruşturma yürütmemekten dolayı Sözleşme'nin 2., 10. ve 13. maddelerini ihlalle mahkum etti. Mahkeme, Trabzon ve İstanbul'daki kolluk ve istihbarat birimlerinin suikast planına ilişkin önceden bilgi sahibi olmasına rağmen Dink'i korumak için makul adım atmadığını saptadı. Karar, devletin ifade özgürlüğü açısından yalnızca müdahaleden kaçınma değil, kamusal tartışmaya katılan bireyi özel kişilerin saldırısına karşı da koruma yönünde pozitif bir yükümlülüğü bulunduğunu vurgular. Mahkeme ayrıca Dink'in Madde 301 yargılamasının onu aşırı milliyetçiler için hedef haline getirdiğini tespit etti.

📖 Dink v. Turkey, Nos. 2668/07, 6102/08, 30079/08, 7072/09 and 7124/09, ECtHR (14 September 2010). https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-100383 https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-100383

Dönemin akışı

1 Mart 2003 — 1 Mart Tezkeresi ve Irak Savaşı. ABD'nin Irak'ı işgal harekâtı için Türkiye topraklarını kullanma talebi, 1 Mart 2003'te TBMM'de AK Parti milletvekillerinin de oylarıyla reddedildi. Kuzey cephesi kapanınca ABD Irak Kürtleriyle iş birliğine yöneldi; 1999'da zirveye çıkan Türkiye-ABD ilişkileri dibe vurdu.

2004–2014 — Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemeleri. DGM'lerin kaldırılmasının ardından CMK 250–252 ve daha sonra TMK 10 çerçevesinde çalışan özel yetkili ağır ceza mahkemeleri, geniş kapsamlı güvenlik ve örgüt davalarına baktı; sistem 2012 ve 2014 reformlarıyla kademeli olarak kaldırıldı.

2008–2012 — Ergenekon ve Balyoz Davaları. Ordunun siyaset üzerindeki vesayetini kırmak için başlatılan davalar; zamanla AKP-Gülen ittifakının ortak bir iktidar aracına dönüştüğü ve delillerin sahteliği iddialarıyla yeniden görüldü.

30 Temmuz 2008 — AKP Kapatma Davasının Reddi. Anayasa Mahkemesi laikliğe aykırılık gerekçesiyle AKP'nin kapatılması için gereken 7 oyu bulamadı; 'odak' kararıyla hazine yardımının yarısı kesildi.

Sık sorulanlar

Hrant Dink Suikastı ne zaman gerçekleşti? 19 Ocak 2007. Atlasta yakın dönem Türkiye içinde, “Toplumsal / Ekonomik Kriz” başlığı altında yer alır.

Hrant Dink Suikastı hangi gelişmelerin ardından geldi? Atlasın nedensellik tezlerine göre öncesinde şu kayıtlar durur: 6–7 Eylül Olayları (1955). Bunlar editoryal hipotezdir; tek neden iddiası taşımaz.

Hrant Dink Suikastı nelere yol açtı? Atlas bu olaydan şu kayıtlara giden bağlantılar kurar: Zürih Protokolleri ve Futbol Diplomasisi (2009).

Hrant Dink Suikastı atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Etnik-Dinsel Fay Hattı, Gölge Ağ / Derin Devlet, Azınlığın Rehin Alınması, Gayrimüslimlerin Tasfiyesi. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.