← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Takrir-i Sükûn sonrasında yeniden görevlendirilen Şark ve Ankara İstiklâl Mahkemeleri, isyan ve suikast dosyalarının yanında basın ve siyasi muhalefet davalarına da baktı; kararları olağan temyiz denetimine açık değildi.
4 Mart 1925 tarihli Takrir-i Sükûn düzeni içinde Şark ve Ankara İstiklâl Mahkemeleri yeniden faaliyete geçirildi. Milletvekillerinden oluşan bu olağanüstü mahkemeler Şeyh Said İsyanı, muhalif basın, şapka protestoları ve İzmir Suikastı bağlantılı davaları gördü. Kuruluş biçimi, olağan mahkemelerden ayrılan usulü ve temyiz güvencesinin bulunmaması, dönemin siyasi-hukuki bağlamını tanımlar. Mahkemelerin her kararını tek bir siyasi tasfiye şemasına indirgemek yerine dosya, yetki ve dönem farklarını ayrı değerlendirmek gerekir.
Kilit kişiler: Ali Çetinkaya, Kılıç Ali, Reşit Galip
TBMM, İstiklal Mahkemeleri katalog ve yayınları — İstiklal Mahkemeleri üzerine TBMM arşiv yayını
TBMM'nin resmî arşiv yayını mahkemelerin kuruluşunu, üyelerini, görev alanlarını ve tutanak malzemesini birincil belge dizisi üzerinden sunar.
24 Eylül 1925 — Şark Islahat Planı. Şeyh Said İsyanı'nın bastırılmasının ardından Bakanlar Kurulu'nca kabul edilen plan, doğu illeri için kapsamlı bir asimilasyon, iskân ve denetim programı çizdi; umumi müfettişlikler, mecburi iskân ve Türkçe dışındaki dillerin kamusal kullanımının kısıtlanması bu çerçevede gündeme getirildi.
25 Kasım 1925 — Şapka ve Kılık-Kıyafet İnkılabı. Şapka Kanunu (25 Kasım 1925) fesi yasaklayıp Batı tipi şapkayı zorunlu kıldı; beş gün sonra tekke ve zaviyelerin kapatılmasıyla kıyafet ve simgeler üzerinden topluma görünür bir laik-modern biçim dayatıldı. Bazı kentlerde çıkan protestolar İstiklal Mahkemelerinde ağır cezalar ve idamlarla bastırıldı.
5 Haziran 1926 — Musul Dosyası ve 1926 Ankara Antlaşması. Lozan'da çözülemeyen Musul sorunu kapatıldı; Türkiye-Irak sınırı kabul edildi, Musul İngiliz mandasındaki Irak'a bırakıldı.
1 Kasım 1928 — Harf Devrimi ve Kültürel Reformlar. Latin alfabesine geçişle kültürel modernleşme zirveye çıktı; medeni kanun, kılık-kıyafet ve kadın hakları reformlarıyla toplum yeniden tasarlandı.
İstiklâl Mahkemelerinin İkinci Dönemi ne zaman gerçekleşti? 1925–1927. Atlasta Cumhuriyet'in ilk dönemi içinde, “Anayasa / Rejim” başlığı altında yer alır.
İstiklâl Mahkemelerinin İkinci Dönemi atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Yargı Eliyle Siyaset, Tasfiye ve İdam, Anayasal Kırılma. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.