← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Mavi Marmara Olayı
Gazze'ye insani yardım konvoyuna İsrail baskını 9 Türk vatandaşının ölümüne yol açtı; Türkiye-İsrail ilişkileri fiilen koptu.
Bu sayfada
Mavi Marmara; Türkiye'nin 'sıfır sorun' dış politikasının ve İsrail ile pragmatik ittifakının çöküşünü simgeler. Olay Türkiye'nin Ortadoğu'daki konumlanmasını yeniden biçimlendirdi ve AKP'nin bölgesel 'öncü güç' söylemini güçlendirdi. Baskın uluslararası sularda gerçekleşti ve İHH ile Free Gaza Movement öncülüğündeki filo, Gazze'ye yönelik deniz ablukasını kırmayı amaçlıyordu; çatışmada sekiz Türk vatandaşı ile bir Türk asıllı Amerikalı hayatını kaybetti. BM İnsan Hakları Konseyi'nin Eylül 2010 raporu baskını hukuka aykırı ve 'orantısız' bulurken, 2011 Palmer Raporu ablukayı meşru saymakla birlikte uygulanan gücü aşırı nitelendirdi. Kriz, Mart 2013'te İsrail'in özür dilemesi ve sonrasında 20 milyon dolarlık tazminat ödemesiyle kısmen yumuşadı. (Kaynak: Aliriza, B., Flanagan, S. J., & Malka, H. (2010, June 3). The Gaza flotilla raid and its aftermath. Center for Strategic and International Studies (CSIS). https://www.csis.org/analysis/gaza-flotilla-raid-and-its-aftermath)
Kaynaklar
Kilit kişiler: Bülent Yıldırım
Alt başlıklar
Haziran 2010 — Türkiye'nin İsrail'le Diplomatik İlişkileri Düşürmesi. Baskının ardından Türkiye, Tel Aviv büyükelçisini geri çekerek ve askeri tatbikatları iptal ederek İsrail'le ilişkileri büyükelçilik düzeyinin altına indirdi.
Eylül 2011 — BM Palmer Raporu'nun Yayımlanması. BM Palmer Raporu ablukayı hukuken meşru sayarken İsrail'in kullandığı gücü 'aşırı ve makul olmayan' bulunca Türkiye-İsrail krizi yeni bir diplomatik gerilim evresine taşındı.
Atlasın nedensellik tezleri
Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.
Atlasın gelen bağlantı tezleri:
- AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (2002) — AKP'nin 'sıfır sorun' ve bölgesel öncü güç dış politika doktrini, İsrail'le pragmatik ittifaktan sivil topluma dayalı meydan okumaya geçişin zeminini hazırladı.
Atlasın giden bağlantı tezleri:
- 15 Temmuz Darbe Girişimi ve OHAL (2016) — DUZELTME: Onerideki yon (darbe2016 -> mavi-marmara-2010) tarihsel olarak imkansizdi (2016 > 2010, lag 0 yanlis). Yon tersine cevrildi: Israil ile 2010'daki fiili kopus, bolgesel yalnizlasma ve guvenlik kaygilari uzerinden 2016 sonrasi normallesme anlasmasinin zeminini olusturdu; kopus, sonraki uzlasinin on kosuluydu.
Örüntüler
Aynı örüntüyü paylaşan olaylar
- Sened-i İttifak (1808)
- Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu) (1839)
- Kırım Savaşı ve İlk Dış Borçlanma (1853)
- Islahat Fermanı (1856)
- 93 Harbi ve Berlin Antlaşması (1877)
- II. Abdülhamid İstibdadı ve Düyun-u Umumiye (1878)
- Millî Mücadele ve Kurtuluş Savaşı (1919)
- Cumhuriyet'in İlanı (1923)
- Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Menemen Olayı (1930)
- Demokrat Parti Dönemi (Menderes) (1950)
Paralel okumalar
Atlasın bu olayı yan yana okuduğu kayıtlar; her çift kendi sayfasında bağlam, paylaşılan desen etiketleri ve editoryal tezle karşılaştırılır.
- Stratejik Derinlik ve Neo-Osmanlı Dış Politika (2009) ⇄ Mavi Marmara Olayı (2010) — Neo-Osmanlı/iddialı dış politika dalgasının iki yüzü: Davutoğlu doktrininin bölgesel etkinlik arayışı ile Mavi Marmara krizi, Türkiye dış p…
Kaynaklardan okumalar
Aliriza, Flanagan & Malka, 2010 — Mavi Marmara Baskını ve Sonrası: Türkiye-İsrail İlişkilerinde Kırılma
CSIS analistleri Aliriza, Flanagan ve Malka, 31 Mayıs 2010'da İsrail komandolarının uluslararası sularda Mavi Marmara'ya düzenlediği ve dokuz yolcunun öldüğü baskını, Türkiye-İsrail ilişkilerini onarılması güç biçimde tehdit eden bir kırılma noktası olarak değerlendirir. Yazarlara göre olay, ABD'nin her iki müttefikiyle bağlarını karmaşıklaştırmış ve Türkiye'yi İsrail-Filistin çatışmasında arabulucu konumundan fiilen taraflardan birine dönüştürmüştür. Erdoğan'ın 'hiçbir şey eskisi gibi olmayacak' ifadesi, krizin Türk dış politikasında stratejik bir eksen kaymasını simgelediğini gösterir.
📖 Aliriza, B., Flanagan, S. J., & Malka, H. (2010, June 3). The Gaza flotilla raid and its aftermath. Center for Strategic and International Studies (CSIS). https://www.csis.org/analysis/gaza-flotilla-raid-and-its-aftermath https://www.csis.org/analysis/gaza-flotilla-raid-and-its-aftermath
Dönemin akışı
2009-2013 — Stratejik Derinlik ve Neo-Osmanlı Dış Politika. Davutoğlu'nun 'Stratejik Derinlik' kuramı, Türkiye'yi tarihsel-coğrafi hinterlandında etkin bir bölgesel güce dönüştürmeyi hedefleyen iddialı bir dış politika doktrini olarak kurumsallaştı.
10 Ekim 2009 — Zürih Protokolleri ve Futbol Diplomasisi. İsviçre arabuluculuğunda yürütülen ve iki milli maçla simgeleşen Türkiye-Ermenistan normalleşmesi 10 Ekim 2009'da Zürih'te imzalanan iki protokolle zirveye çıktı; Dağlık Karabağ şartı ve Erivan'ın anayasa mahkemesi kararı süreci kilitledi, protokoller 2015'te geri çekildi.
Mayıs–Haziran 2013 — Gezi Parkı Protestoları. Gezi Parkı'nın yapılaşmaya açılmasına itirazla başlayan protesto, sert müdahalenin ardından 80'den fazla ile yayılan kitlesel bir sivil harekete dönüştü.
17–25 Aralık 2013 — 17–25 Aralık ve AKP-Gülen Kopuşu. Bakanlara ve iş insanlarına yönelik yolsuzluk soruşturmaları, AKP ile Gülen hareketinin on yıllık ittifakını açık çatışmaya dönüştürdü; iktidar bunu 'yargı darbesi' olarak niteledi.
Sık sorulanlar
Mavi Marmara Olayı ne zaman gerçekleşti? 31 Mayıs 2010. Atlasta yakın dönem Türkiye içinde, “Dış Politika / Savaş” başlığı altında yer alır.
Mavi Marmara Olayı hangi gelişmelerin ardından geldi? Atlasın nedensellik tezlerine göre öncesinde şu kayıtlar durur: AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (2002). Bunlar editoryal hipotezdir; tek neden iddiası taşımaz.
Mavi Marmara Olayı nelere yol açtı? Atlas bu olaydan şu kayıtlara giden bağlantılar kurar: 15 Temmuz Darbe Girişimi ve OHAL (2016).
Mavi Marmara Olayı atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Toplumsal Kutuplaşma, Güç Merkezileşmesi, Blok Ekseni ve Göreli Özerklik. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.