Babıali Baskını: Nedenleri, Sonuçları ve Kurulan Hükümet

23 Ocak 1913 · Darbe / Müdahale

Babıali Baskını, 23 Ocak 1913’te İttihatçıların Kâmil Paşa hükümetini zorla istifaya sürüklediği silahlı hükümet darbesidir. Baskından sonra sadrazam Mahmud Şevket Paşa oldu. O gün doğrudan Enver–Talat–Cemal üçlü hükümetinin kurulduğunu söylemek kronolojiyi basitleştirir.

Tarih: 23 Ocak 1913
İstifa eden sadrazam: Kâmil Paşa
Yeni sadrazam: Mahmud Şevket Paşa
Bağlam: Balkan Savaşı ve Edirne tartışması

Nedenleri ve sonuçları

Balkan Savaşı yenilgileri ve Edirne’nin geleceği etrafındaki tartışmalar, İttihatçıların hükümete karşı harekete geçmesinin zeminini oluşturdu. Enver Bey’in başını çektiği baskında Harbiye Nazırı Nâzım Paşa öldürüldü. Mahmud Şevket Paşa’nın Haziran 1913’te öldürülmesinden sonraki tasfiyeler ve Said Halim Paşa hükümeti, İttihat ve Terakki’nin iktidarını daha da pekiştiren sonraki aşamalardır.

Kaynak: Cevdet Küçük — Bâbıâli Baskını, TDV İslâm Ansiklopedisi, 1991

Kaynaklar

Cevdet Küçük — Bâbıâli Baskını, TDV İslâm Ansiklopedisi, 1991

Birlikte okuyun

Konunun devamı ve tarihsel bağlamı için:

Kilit kişiler: Enver Paşa, Talat Paşa, Cemal Paşa

Alt başlıklar

3 Ocak 1914 — Enver Paşa'nın Harbiye Nazırı Olması. Genç yaşta paşalığa terfi eden Enver, orduyu Alman subaylarının denetimine açarak savaşa girişin fiili mimarı oldu.

2 Ağustos 1914 — Osmanlı-Almanya Gizli İttifakı. Kamuoyundan gizli tutulan ittifak, Osmanlı'yı I. Dünya Savaşı'na fiilen sürükledi.

Atlasın nedensellik tezleri

Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.

Atlasın gelen bağlantı tezleri:

II. Meşrutiyet Devrimi (1908) — II. Meşrutiyet'in açtığı çok-aktörlü siyaset, İTC'nin darbeyle iktidarı tekeline almasına evrildi.
Balkan Savaşları (1912) — Balkan yenilgisi ve Edirne'nin kaybı, İTC'nin Bab-ı Âli Baskını'na meşruiyet gerekçesi oldu.

Atlasın giden bağlantı tezleri:

I. Dünya Savaşı ve 1915 Olayları (1914) — Baskınla kurulan İTC tek-parti iktidarı, imparatorluğu Almanya safında savaşa soktu.
Teşkilat-ı Mahsusa'nın Kurulması (1913) — Bab-ı Âli Baskını'yla iktidarı tekeline alan İTC, gizli paramiliter-istihbarat aygıtı Teşkilat-ı Mahsusa'yı kurumsallaştırdı.

Örüntüler

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

Yüzyıl köprüleri

Silahlı müdahaleyle hükümeti devirip karar merkezini değiştirme

Paralel okumalar

Atlasın bu olayı yan yana okuduğu kayıtlar; her çift kendi sayfasında bağlam, paylaşılan desen etiketleri ve editoryal tezle karşılaştırılır.

Balkan Savaşları (1912) ⇄ Bab-ı Âli Baskını, İttihatçı Darbesi (1913) — Doğrudan nedensellik: Balkan yenilgisi ve Edirne'nin kaybı İTC için Bab-ı Âli Baskını'nın meşruiyet gerekçesi oldu. 'Askeri felaket → öncü…
Adana Olayları (1909) (1909) ⇄ Bab-ı Âli Baskını, İttihatçı Darbesi (1913) — 1909 Adana olayları ile 1913 Bâbıâli Baskını, 1908 Devrimi'nin açtığı anayasal dönemin şiddetli kutuplaşma ve tasfiye spirali içinde çözülm…

Tüm paralel okumalar →

Kaynaklardan okumalar

Küçük, 1991 — Bâbıâli Baskını: İttihatçı Darbe ve Tek Parti Yolunun Açılması

Küçük, 23 Ocak 1913'teki Bâbıâli Baskını'nı Balkan Harbi yenilgisinin yarattığı bunalım içinde İttihatçıların gerçekleştirdiği kanlı bir hükümet darbesi olarak tanımlar. Enver Bey önderliğindeki grup -Yakup Cemil, Mümtaz, Mustafa Necib, Ömer Naci- hükümet binasını basmış; Harbiye Nazırı Nâzım Paşa, Yakup Cemil tarafından şakağından vurularak öldürülmüş, Sadrazam Kâmil Paşa'ya zorla istifa imzalattırılmıştır. Darbenin görünür gerekçesi, Kâmil Paşa hükümetinin Edirne'nin teslimine onay verecek olmasıydı. Baskın, İttihat ve Terakki'nin muhalefeti tasfiye ederek ülkeyi fiilen tek partili bir rejimle yönetmesinin önünü açmış; Enver-Talat-Cemal üçlüsünün iktidarına giden yolu döşemiştir.

📖 Küçük, C. (1991). Bâbıâli Baskını. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 4, ss. 386-388). Türkiye Diyanet Vakfı. https://islamansiklopedisi.org.tr/babiali-baskini