← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
ABD'nin Ankara Büyükelçisi, Vietnam'da 'Phoenix' operasyonunu yönetmiş CIA kökenli Robert Komer'in 6 Ocak 1969'daki ODTÜ ziyaretinde makam aracı rektörlük önünde yakıldı. Büyükelçi geri çekildi; Nixon dört ay sonra Komer'i Ankara'dan çekmek zorunda kaldı.
6 Ocak 1969 günü ABD'nin Ankara Büyükelçisi Robert Komer'in Ortadoğu Teknik Üniversitesi'ne yaptığı ziyaret, rektörlük önünde bekleyen makam aracının öğrencilerce devrilip yakılmasıyla sonuçlandı. Komer sıradan bir diplomat değildi: CIA kökenliydi ve Ankara'ya atanmadan önceki görevi, Vietnam Savaşı'nda Ho Chi Minh önderliğindeki Kuzey Vietnam güçlerine güneyde destek verenlerin pasifleştirilerek 'kazanılmasını' öngören 'Phoenix-Zümrüdüanka' kod adlı operasyonu yönetmekti. Murat Yetkin'in aktardığına göre bu operasyon resmî kayıtlara göre 20 bin, Amerikalı muhalif yazar Noam Chomsky'nin iddiasına göre 60 bin kişinin ölümüyle ve başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Başkan Richard Nixon'ın Aralık 1968'de Ankara'ya gönderdiği Komer, daha göreve başlarken protesto edilmiş, Esenboğa Havalimanı'na akan ODTÜ ve Ankara Üniversitesi öğrencileri nedeniyle sivil havaalanına inememişti. ODTÜ eylemi yalnızca Dev-Genç adının bir kez daha duyulmasına yol açmakla kalmadı; ABD'nin itibarını dünya çapında sarsan bir olaya dönüştü ve Nixon, Mayıs 1969'da büyükelçisini geri çekmek zorunda kaldı. Yetkin olayı, Türkiye'de yabancı hedeflere yönelen eylem zincirinin 'ilk halkası' sayar. Aynı tarihten sonra MİT ile CIA, eylemlerin arkasında NATO'yu zayıflatmak isteyen Sovyetleri arayarak ortak operasyonlara yönelmiştir.
Kilit kişiler: Robert Komer, Richard Nixon, Duane Clarridge
Mart-Mayıs 1971 — NATO Üsleri ve Yabancı Hedeflere Yönelen Eylem Zinciri. 1971 baharında silahlı sol örgütlerin eylem hattı NATO'nun elektronik istihbarat üslerine ve yabancı temsilcilere kaydı. Gölbaşı'nda dört Amerikalı askerin kaçırılması ve İsrail Başkonsolosu Elrom'un öldürülmesi, olayı Emniyet'in boyunu aşan bir ittifak güvenliği dosyasına dönüştürdü.
Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.
Atlasın gelen bağlantı tezleri:
Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı (Doğan Kitap, 2017), s. 130 — Zincirin ilk halkası: ODTÜ'de yakılan büyükelçilik aracı
Yetkin, 12 Mart'a giden şiddet tırmanışını tek tek olaylar değil bir zincir olarak okur ve zincirin başlangıcını açıkça tarihlendirir: «Bu zincirin ilk halkası, ABD'nin Ankara Büyükelçisi Robert Komer'in aracının 6 Ocak 1969'da Ortadoğu Teknik Üniversitesi'ni (ODTÜ) ziyareti sırasında yakılmasıydı.»
Yazara göre olay, 12 Mart öncesinde ve sonrasında MİT'in yön değiştirmesinde de bir eşiktir: «12 Mart öncesinde ve sonrasında MİT, tırmanışa geçen şiddet eylemlerinin Türkiye'deki yabancıları hedef almaya başlaması nedeniyle CIA, İngiliz İstihbaratı MI6 ve İsrail İstihbaratı MOSSAD ile daha yakın çalışmaya başlamıştı.» İç güvenlik meselesi olarak başlayan öğrenci hareketi, böylece ittifak istihbaratının ortak dosyası hâline gelmiştir.
(Kaynak: Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı, s. 130.)
Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı (Doğan Kitap, 2017), s. 131 — Komer'in Vietnam dosyası ve Mürted'e iniş
Yetkin, ODTÜ'deki tepkinin gerekçesini büyükelçinin özgeçmişinde bulur. Komer CIA kökenli bir diplomattı; bir önceki görevi Vietnam Savaşı'nda 'Phoenix-Zümrüdüanka' kod adlı pasifleştirme operasyonunu yönetmekti. Yazarın aktardığına göre «bu operasyon resmî kayıtlara göre 20 bin, Amerikalı muhalif yazar Noam Chomsky'nin iddiasına göre 60 bin kişinin ölümüyle ve başarısızlıkla sonuçlanmıştı».
İkinci ayrıntı, yıllar sonra bambaşka bir anlam kazanacaktır: «Komer, Türkiye'ye atanmasını protesto eden ODTÜ ve Ankara Üniversitesi öğrencilerinin Esenboğa Havalimanı'na akını nedeniyle oraya değil, yıllar sonra, 15 Temmuz 2016'da bir darbe girişimine karargâh olacak Mürted (Akıncılar) askerî havaalanına inebilmişti.» Yetkin bu tesadüfü nedensel bir bağ olarak değil, aynı stratejik tesisin iki ayrı kriz anında sahne olması olarak kaydeder.
(Kaynak: Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı, s. 131.)
Robert Komer'in ODTÜ Ziyareti ve Makam Aracının Yakılması ne zaman gerçekleşti? 6 Ocak 1969. ABD'nin Ankara Büyükelçisi, Vietnam'da 'Phoenix' operasyonunu yönetmiş CIA kökenli Robert Komer'in 6 Ocak 1969'daki ODTÜ ziyaretinde makam aracı rektörlük önünde yakıldı. Büyükelçi geri çekildi; Nixon dört ay sonra Komer'i Ankara'dan çekmek zorunda kaldı.
Robert Komer'in ODTÜ Ziyareti ve Makam Aracının Yakılması neden önemlidir, sonuçları ne oldu? 6 Ocak 1969 günü ABD'nin Ankara Büyükelçisi Robert Komer'in Ortadoğu Teknik Üniversitesi'ne yaptığı ziyaret, rektörlük önünde bekleyen makam aracının öğrencilerce devrilip yakılmasıyla sonuçlandı. Komer sıradan bir diplomat değildi: CIA kökenliydi ve Ankara'ya atanmadan önceki görevi, Vietnam Savaşı'nda Ho Chi Minh önderliğindeki Kuzey Vietnam güçlerine güneyde destek verenlerin pasifleştirilerek 'kazanılmasını' öngören 'Phoenix-Zümrüdüanka' kod adlı operasyonu yönetmekti. Murat Yetkin'in aktardığına göre bu operasyon resmî kayıtlara göre 20 bin, Amerikalı muhalif yazar Noam Chomsky'nin iddiasına göre 60 bin kişinin ölümüyle ve başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Başkan Richard Nixon'ın Aralık 1968'de Ankara'ya gönderdiği Komer, daha göreve başlarken protesto edilmiş, Esenboğa Havalimanı'na akan ODTÜ ve Ankara Üniversitesi öğrencileri nedeniyle sivil havaalanına inememişti. ODTÜ eylemi yalnızca Dev-Genç adının bir kez daha duyulmasına yol açmakla kalmadı; ABD'nin itibarını dünya çapında sarsan bir olaya dönüştü ve Nixon, Mayıs 1969'da büyükelçisini geri çekmek zorunda kaldı. Yetkin olayı, Türkiye'de yabancı hedeflere yönelen eylem zincirinin 'ilk halkası' sayar. Aynı tarihten sonra MİT ile CIA, eylemlerin arkasında NATO'yu zayıflatmak isteyen Sovyetleri arayarak ortak operasyonlara yönelmiştir.
Robert Komer'in ODTÜ Ziyareti ve Makam Aracının Yakılması atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Blok Ekseni ve Göreli Özerklik, Genç Kuşak İsyanı, Kitlesel Sivil Direniş. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.