Trablusgarp Savaşı

Eylül 1911–Ekim 1912 · Dış Politika / Savaş

İtalya'nın Libya'yı işgaline karşı Osmanlı subaylarının gerilla direnişi; Mustafa Kemal'in ilk muharebe deneyimi ve Balkan Savaşları'nın doğrudan öncülü.

Bu sayfada

Trablusgarp yenilgisi, Osmanlı'nın Afrika'daki son toprağının yitirilmesi anlamına geliyordu. Savaş; birleşik bir karşılık vermek yerine münferit subayların gönüllü olarak cepheye koşmasıyla şekillendi. 1912 Uşi Antlaşması'yla Libya İtalya'ya bırakıldı; bu toprak kaybı Balkan Savaşları'nın hemen öncesine denk gelerek Osmanlı'nın dağılma hızını artırdı.

Kaynaklar

Kilit kişiler: Mustafa Kemal, Enver Paşa

Alt başlıklar

23 Ekim 1911 — Dünyanın İlk Hava Keşfi (Capitano Piazza). İtalyan pilot Yüzbaşı Carlo Piazza, Trablusgarp'ta Osmanlı hatları üzerinde uçarak tarihteki ilk askeri havadan keşif görevini gerçekleştirdi.

1 Kasım 1911 — Tarihteki İlk Hava Bombardımanı (Ain Zara). Teğmen Giulio Gavotti, Taube monoplanından Ain Zara üzerindeki Osmanlı birliklerine el bombaları atarak dünyanın ilk uçaktan hava bombardımanını gerçekleştirdi.

18 Ekim 1912 — Uşi (Ouchy) Antlaşması ve Kuzey Afrika'nın Kaybı. Balkan Savaşı tehdidi karşısında imzalanan Uşi Antlaşması'yla Osmanlı, Trablusgarp ve Bingazi'yi fiilen İtalya'ya bırakarak Kuzey Afrika'daki son topraklarını kaybetti.

Atlasın nedensellik tezleri

Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.

Atlasın giden bağlantı tezleri:

Balkan Savaşları (1912) — Trablusgarp'ta İtalya'yla savaşırken ordunun yıpranması, Balkan devletlerini saldırı için cesaretlendirdi.

Örüntüler

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

Paralel okumalar

Atlasın bu olayı yan yana okuduğu kayıtlar; her çift kendi sayfasında bağlam, paylaşılan desen etiketleri ve editoryal tezle karşılaştırılır.

Trablusgarp Savaşı (1911) ⇄ Balkan Savaşları (1912) — Trablusgarp (1911) ve Balkan Savaşları (1912) ardışık toprak kayıpları olarak Osmanlı'nın çevre coğrafyasını çökerterek imparatorluğu Anado…

Tüm paralel okumalar →

Kaynaklardan okumalar

Tekin, 2020 — Trablusgarp Harbi: Savaş Meydanında Uçağın Doğuşu

Tekin, Trablusgarp Harbi'ni (1911-1912) askeri havacılık tarihinde bir kırılma noktası olarak ele alır: uçakların harp meydanında etkin biçimde kullanıldığı ilk savaş budur. İtalyan kuvvetleri tarihte ilk kez havadan keşif ve hava bombardımanı harekâtları icra ederek teknolojik bir eşiği aşmıştır. Osmanlı tarafında ise Enver, Mustafa Kemal gibi genç subayların gönüllü olarak yerel direnişi örgütlemesi, sonraki dönemin kadrolarını biçimlendiren bir deneyim olmuştur. Yazar bu savaşı, askeri modernleşmenin pratikte sınandığı ve Osmanlı havacılığının doğuşunun zeminini hazırlayan bir tarihsel an olarak konumlandırır.

📖 Tekin, A. S. (2020). Trablusgarp Harbi ve havacılık tarihinde ilkler. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi, 3(2), 16-29. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataddergi/article/837529

Dönemin akışı

1909-1914 — Cavid Bey ve İttihat Maliyesi. II. Meşrutiyet sonrası Maliye Nazırı olan liberal iktisatçı Mehmed Cavid Bey, açık bütçeyi ve Düyun-u Umumiye kıskacını yöneterek dış istikraz görüşmelerinde Avrupa sermayesinin güvenini aradı.

Nisan 1909 — Adana Olayları (1909). II. Meşrutiyet'in ilk yılında Adana ve çevresinde Ermeni nüfusa yönelen, on binlerce kişinin öldüğü kitlesel şiddet; 1894–96 Hamidiye katliamları ile 1915 tehcir-kıyım olayları arasında etnik fay hattının kanlı ara halkası.

Ekim 1912 – Ağustos 1913 — Balkan Savaşları. İki aşamalı savaşta Osmanlı, Balkanlar'daki neredeyse tüm Avrupa topraklarını yitirdi; yüz binlerce Müslüman mülteci Anadolu'ya aktı ve İttihatçı radikalleşme zirveye çıktı.

23 Ocak 1913 — Bab-ı Âli Baskını, İttihatçı Darbesi. Babıali Baskını, 23 Ocak 1913’te İttihatçıların Kâmil Paşa hükümetini zorla istifaya sürüklediği silahlı hükümet darbesidir. Baskından sonra sadrazam Mahmud Şevket Paşa oldu. O gün doğrudan Enver–Talat–Cemal üçlü hükümetinin kurulduğunu söylemek kronolojiyi basitleştirir.

Sık sorulanlar

Trablusgarp Savaşı ne zaman gerçekleşti? Eylül 1911–Ekim 1912. Atlasta Osmanlı'nın son yüzyılı içinde, “Dış Politika / Savaş” başlığı altında yer alır.

Trablusgarp Savaşı nelere yol açtı? Atlas bu olaydan şu kayıtlara giden bağlantılar kurar: Balkan Savaşları (1912).

Trablusgarp Savaşı atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Tepeden Modernleşme, Blok Ekseni ve Göreli Özerklik, İmparatorluğun Çözülüşü. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.