← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
Fatin Rüştü Zorlu
Bu sayfada
Geçtiği olaylar
- 23 Haziran 1954 — İkili Anlaşmalar Düzeni ve Amerikan Üsleri
NATO üyeliğiyle birlikte ABD ile imzalanan ve çoğu TBMM'ye getirilmeyen ikili anlaşmalar; Amerikan askerî tesislerinin, vergi muafiyetlerinin ve yargı ayrıcalıklarının çerçevesini kurdu. 1960'ların ABD karşıtlığının kaynağı bu düzendir.
- 24 Şubat 1955 — Bağdat Paktı ve Orta Doğu'da Yalnızlaşma
Bağdat Paktı, Türkiye ile Irak’ın 24 Şubat 1955’te imzaladığı antlaşmayla başladı. Birleşik Krallık, Pakistan ve İran’ın katılmasıyla beş üyeli bir savunma iş birliğine dönüştü. ABD paktın tam üyesi olmadı.
- 4 Ağustos 1958 — 1958 Devalüasyonu ve İlk IMF Niyet Mektubu
Plansız dışa açılmanın yarattığı döviz darboğazı 1958'de patladı. Hükümet 4 Ağustos 1958'de IMF'ye ilk niyet mektubunu verdi; dolar fiilen 2,80'den 9 TL'ye çıkarıldı, 250 milyon dolar yeni kredi sağlandı, 600 milyon dolarlık borç ertelendi.
- 11-19 Şubat 1959 — Zürih-Londra Antlaşmaları ve Kıbrıs Cumhuriyeti
Türkiye ile Yunanistan 11 Şubat 1959’da Zürih’te uzlaştı; 19 Şubat’ta Londra’da Birleşik Krallık ile Kıbrıs Türk ve Rum toplumlarının liderleri de çözümü kabul etti. Belgeler bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti’nin çerçevesini belirledi; devletin kuruluşu 16 Ağustos 1960’ta gerçekleşti.
- 27 Mayıs 1960 — 27 Mayıs Darbesi
Genç subaylar hükümeti devirdi; başbakan ve iki bakan idam edildi, ama beraberinde özgürlükçü 1961 Anayasası geldi.
- 17 Eylül 1961 — Yassıada Yargılamaları ve Menderes-Zorlu-Polatkan İdamları
27 Mayıs sonrası Yassıada'da yargılanan DP yönetiminden Başbakan Menderes ile bakanlar Zorlu ve Polatkan idam edildi; seçilmiş bir hükümetin darbe sonrası özel mahkemeyle tasfiyesi.
- 12 Eylül 1963 — Ankara Anlaşması: Türkiye-AET Ortaklığı
Yunanistan'ın AET'ye başvurusundan 16 gün sonra kapıyı çalan Türkiye, dört yıllık zorlu bir pazarlığın ardından 12 Eylül 1963'te Ankara Anlaşması'nı imzaladı: hazırlık, geçiş ve son dönemden oluşan, gümrük birliğine ve 28. maddeyle tam üyelik incelemesine açılan süresiz bir ortaklık.
Atlastaki yeri
Fatin Rüştü Zorlu, atlasta 1954–1963 arasına düşen 7 kayıtta geçer; kayıtların çoğu “Dış Politika / Savaş” başlığı altındadır. Aşağıdaki bağlantılar aynı olaylarda anılan kişilere, olayların taşıdığı desen etiketlerine ve atlasın paralel okumalarına gider.
Birlikte anıldığı kişiler
- Adnan Menderes (7 ortak kayıt)
- Celal Bayar (3 ortak kayıt)
- Hasan Polatkan (2 ortak kayıt)
- İsmet İnönü (2 ortak kayıt)
- Alparslan Türkeş
- Cemal Abdülnasır
- Cemal Gürsel
- Cevdet Sunay
- Evangelos Averof
- Fazıl Küçük
- Feridun Cemal Erkin
- Fuad Köprülü
Geçtiği olayların desen etiketleri
- Blok Ekseni ve Göreli Özerklik (4 kayıt)
- Statükoculuk ve Dengecilik (2 kayıt)
- Ekonomik Çöküş (2 kayıt)
- Anayasal Kırılma (2 kayıt)
- Tasfiye ve İdam (2 kayıt)
- Yargı Eliyle Siyaset (2 kayıt)
- Güç Merkezileşmesi
- Mali Bağımlılık
Yüzyıl köprüleri
- Sandıkla gelenin yargıyla tasfiyesi
- Anayasal-popüler figürün idamı
- Döviz ve güven krizinden ortodoks programa dönüş
- Silahlı müdahaleyle hükümeti devirip karar merkezini değiştirme
Paralel okumalar
- 1958 Devalüasyonu ve İlk IMF Niyet Mektubu (1958) ⇄ 2001 Ekonomik Krizi ve Derviş Programı (2001)
- II. Meşrutiyet Devrimi (1908) ⇄ 27 Mayıs Darbesi (1960)
- 27 Mayıs Darbesi (1960) ⇄ 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (1980)
- 27 Mayıs Darbesi (1960) ⇄ 9 Mart 1971 Darbe Girişimi (Önlenen Sol-Cunta Planı) (1971)
- 27 Mayıs Darbesi (1960) ⇄ Yassıada Yargılamaları ve Menderes-Zorlu-Polatkan İdamları (1961)
- Mithat Paşa'nın Tasfiyesi ve Ölümü (1884) ⇄ Yassıada Yargılamaları ve Menderes-Zorlu-Polatkan İdamları (1961)
- Yassıada Yargılamaları ve Menderes-Zorlu-Polatkan İdamları (1961) ⇄ Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan'ın İdamı (1972)
- Yassıada Yargılamaları ve Menderes-Zorlu-Polatkan İdamları (1961) ⇄ İmamoğlu'nun Tutuklanması ve CHP Belediyelerine Operasyonlar (2025)