← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası

Celal Bayar

Atlasta 8 kayıtta geçiyor

Geçtiği olaylar

• 17 Şubat – 4 Mart 1923 — İzmir İktisat Kongresi

  Lozan görüşmeleri sürerken İzmir'de toplanan kongre, yeni devletin iktisadi doktrinini çizdi: yabancı sermayeye karşı 'milli iktisat', tüccar-çiftçi-işçi-sanayici uzlaşısı ve devletin ekonomiyi yönlendiren özne olması ilkesi 'Misak-ı İktisadî' ile ilan edildi.

• Haziran 1945 — Dörtlü Takrir ve Çiftçiyi Topraklandırma

  CHP içi muhalefetin açık siyasal programa dönüşmesi; Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu toprak reformu tartışmasını sertleştirdi.

• 7 Ocak 1946 — Çok Partili Hayata Geçiş

  Demokrat Parti'nin kuruluşu ve 1950'deki barışçıl iktidar devriyle tek parti dönemi kapandı; seçimle iktidar değişimi mümkün hâle geldi.

• 14 Mayıs 1950 — Demokrat Parti Dönemi (Menderes)

  DP, köylü-esnaf desteği, liberal ekonomi ve Batı yönelimiyle iktidara geldi; ancak 1954'ten sonra basın kısıtlamaları ve muhalefete baskı otoriterleşmeye zemin hazırladı.

• 25 Temmuz 1950 — Kore'ye Asker Gönderilmesi

  BM'nin çağrısı üzerine Menderes hükümeti, TBMM'ye ve muhalefete danışmadan 25 Temmuz 1950'de Kore'ye 4500 asker göndermeye karar verdi. Karar hem 1924 Anayasası tartışmasını başlattı hem de NATO üyeliği için kullanılan başlıca koz oldu.

• 24 Şubat 1955 — Bağdat Paktı ve Orta Doğu'da Yalnızlaşma

  Bağdat Paktı, Türkiye ile Irak’ın 24 Şubat 1955’te imzaladığı antlaşmayla başladı. Birleşik Krallık, Pakistan ve İran’ın katılmasıyla beş üyeli bir savunma iş birliğine dönüştü. ABD paktın tam üyesi olmadı.

• 27 Mayıs 1960 — 27 Mayıs Darbesi

  Genç subaylar hükümeti devirdi; başbakan ve iki bakan idam edildi, ama beraberinde özgürlükçü 1961 Anayasası geldi.

• 17 Eylül 1961 — Yassıada Yargılamaları ve Menderes-Zorlu-Polatkan İdamları

  27 Mayıs sonrası Yassıada'da yargılanan DP yönetiminden Başbakan Menderes ile bakanlar Zorlu ve Polatkan idam edildi; seçilmiş bir hükümetin darbe sonrası özel mahkemeyle tasfiyesi.

Atlastaki yeri

Celal Bayar, atlasta 1923–1961 arasına düşen 8 kayıtta geçer; kayıtların çoğu “Anayasa / Rejim” başlığı altındadır. Aşağıdaki bağlantılar aynı olaylarda anılan kişilere, olayların taşıdığı desen etiketlerine ve atlasın paralel okumalarına gider.

Birlikte anıldığı kişiler

• Adnan Menderes (7 ortak kayıt)
• Fatin Rüştü Zorlu (3 ortak kayıt)
• Fuat Köprülü (3 ortak kayıt)
• İsmet İnönü (3 ortak kayıt)
• Hasan Polatkan (2 ortak kayıt)
• Alparslan Türkeş
• Cemal Abdülnasır
• Cemal Gürsel
• John Foster Dulles
• Kâzım Karabekir
• Mahmut Esat Bozkurt
• Mustafa Kemal Atatürk

Geçtiği olayların desen etiketleri

• Tepeden Modernleşme (3 kayıt)
• Anayasal Kırılma (3 kayıt)
• Seçimle İktidar Devri (2 kayıt)
• Blok Ekseni ve Göreli Özerklik (2 kayıt)
• Askeri Vesayet (2 kayıt)
• Tasfiye ve İdam (2 kayıt)
• Yargı Eliyle Siyaset (2 kayıt)
• Ekonomik Çöküş

Yüzyıl köprüleri

• Sandıkla gelenin yargıyla tasfiyesi
• Anayasal-popüler figürün idamı
• Silahlı müdahaleyle hükümeti devirip karar merkezini değiştirme
• Sandıkta yeni iktidar çoğunluğu

Paralel okumalar

• İzmir İktisat Kongresi (1923) ⇄ Turgut Özal ve Neoliberal Dönüşüm (1983)
• Demokrat Parti Dönemi (Menderes) (1950) ⇄ AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (2002)
• Demokrat Parti Dönemi (Menderes) (1950) ⇄ Adalet Partisi'nin İktidara Gelişi ve Demirel Dönemi (1965)
• Kore'ye Asker Gönderilmesi (1950) ⇄ 1 Mart Tezkeresi ve Irak Savaşı (2003)
• II. Meşrutiyet Devrimi (1908) ⇄ 27 Mayıs Darbesi (1960)
• 27 Mayıs Darbesi (1960) ⇄ 12 Eylül Darbesi ve 1982 Düzeni (1980)
• 27 Mayıs Darbesi (1960) ⇄ 9 Mart 1971 Darbe Girişimi (Önlenen Sol-Cunta Planı) (1971)
• 27 Mayıs Darbesi (1960) ⇄ Yassıada Yargılamaları ve Menderes-Zorlu-Polatkan İdamları (1961)

Tüm kişiler →