← Tekrar Tarih · Türkiye Tarih Atlası
İttihat ve Terakki'nin askerî kanadının lideri, Harbiye Nazırı ve savaşa girişin mimarlarından Enver Paşa, savaş sonrasında Orta Asya'ya geçerek Bolşeviklere karşı Basmacı hareketinin başına geçti. Bir görgü tanığına göre "Enver, Ruslar'a karşı muhalefetinde Pamir dağlarının garb cânibini merkez ittihaz etmiştir" (OCR düzeltilmiştir) (s. 103) ve sonunda 4 Ağustos 1922'de bugün Tacikistan'da kalan bir tepede Sovyet askerleriyle çatışmada öldü.
Ölümünden on gün önce, 25 Temmuz 1922'de eşi Naciye Sultan'a yazdığı "son mektup"ta duygularını şöyle dile getirmişti: "Naciyeciğim! Sevgili sultanım, cici efendiciğim! Bugün pek sıkıntılı bir hava, tuhaf bir sis, güneş görünmüyor. Düşmandan bir hareket yok fakat henüz sabahtır" (OCR düzeltilmiştir) (s. 482). Mektubuna, o gün topladığı yabani çiçeklerden bir dal koymuştu.
Murat Bardakçı, İttihadçı'nın Sandığı.
Askerî Tıbbiye öğrencilerinin kurduğu gizli örgüt, istibdada karşı hücre tipi örgütlenmeyle büyüdü ve bir rejimi devirecek güce ulaştı, Tekrar Tarih'un 'Öncü Örgüt' deseninin başlangıç düğümü.
Makedonya'da dağa çıkan İttihatçı subayların baskısıyla anayasa yeniden yürürlüğe girdi; 30 yıllık istibdat sona erdi.
İtalya'nın Libya'yı işgaline karşı Osmanlı subaylarının gerilla direnişi; Mustafa Kemal'in ilk muharebe deneyimi ve Balkan Savaşları'nın doğrudan öncülü.
İki aşamalı savaşta Osmanlı, Balkanlar'daki neredeyse tüm Avrupa topraklarını yitirdi; yüz binlerce Müslüman mülteci Anadolu'ya aktı ve İttihatçı radikalleşme zirveye çıktı.
Babıali Baskını, 23 Ocak 1913’te İttihatçıların Kâmil Paşa hükümetini zorla istifaya sürüklediği silahlı hükümet darbesidir. Baskından sonra sadrazam Mahmud Şevket Paşa oldu. O gün doğrudan Enver–Talat–Cemal üçlü hükümetinin kurulduğunu söylemek kronolojiyi basitleştirir.
İttihat ve Terakki bünyesinde kurulan gizli/özel örgüt, gayrinizami harp, istihbarat ve sınır operasyonlarında görev aldı.
Osmanlı'nın Almanya safında savaşa girmesi; Sarıkamış felaketi, Çanakkale direnişi ve Doğu Anadolu Ermenilerinin tehciriyle iç içe geçen bir felaket zinciri yaşandı.
Sofya ataşemiliterliğindeki Mustafa Kemal, cephede görev için ısrar eder ve 19. Tümen kumandanlığına atanır, Çanakkale'ye giden yolun kişisel başlangıcı.
Enver Paşa, atlasta 1889–1914 arasına düşen 8 kayıtta geçer; kayıtların çoğu “Dış Politika / Savaş” başlığı altındadır. Aşağıdaki bağlantılar aynı olaylarda anılan kişilere, olayların taşıdığı desen etiketlerine ve atlasın paralel okumalarına gider.