Ergenekon ve Balyoz Davaları

2008–2012 · Darbe / Müdahale

Ordunun siyaset üzerindeki vesayetini kırmak için başlatılan davalar; zamanla AKP-Gülen ittifakının ortak bir iktidar aracına dönüştüğü ve delillerin sahteliği iddialarıyla yeniden görüldü.

Ergenekon/Balyoz, Türkiye'de ilk kez sivil yargının fiilen ordu üzerinde denetim kurmasını sağladı. Demokratik denetim adına sunulan davalar, 2013'te AKP-Gülen kopuşundan sonra uydurma delil gerekçesiyle yeniden görüldü ve mahkûmiyetlerin büyük bölümü bozuldu. Süreç, 'gölge ağ' olarak Gülen yapısının devlet içindeki etkinliğini görünür kıldı; devlet içinde hesap vermeyen ağların yüzyıllık sorununun (Gölge Ağ deseni) güncel halkalarındandır.

Kaynaklar

İşte Ergenekon Davası'nda verilen cezalar

Kilit kişiler: İlker Başbuğ, Çetin Doğan, Fethullah Gülen

Alt başlıklar

12 Eylül 2010 — 2010 Anayasa Referandumu. Yargı yapısını yeniden düzenleyen referandum kabul edildi; eleştirmenler bunun Gülen yapısının yargıya nüfuzunu kolaylaştırdığını öne sürdü.

Eylül 2012 — Balyoz Mahkûmiyetleri. 300'ü aşkın subayın mahkûm edildiği davada sonradan tespit edilen sahte belge bulguları yargılamayı sarstı.

Atlasın nedensellik tezleri

Oklar editoryal hipotezleri gösterir; kendi başına kanıtlanmış tek neden anlamına gelmez.

Atlasın gelen bağlantı tezleri:

AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (2002) — AKP'nin askeri vesayetle hesaplaşması, Ergenekon/Balyoz dava dalgasını doğurdu.

Atlasın giden bağlantı tezleri:

15 Temmuz Darbe Girişimi ve OHAL (2016) — Yargı-bürokrasiyi ele geçiren AKP-Gülen ittifakının sonradan çatışması, 2016 darbe girişimine giden yolu açtı.

Ara halkalar

Bu olayın öncesini, iç aşamalarını ve yargı akıbetini izleyen ayrıntı kayıtları. Her halka kendi kaynağını taşır; iddia ve yargı kararı ayrı işaretlenir.

2000–2008 — Fethullah Gülen'e Açılan DGM Davası ve Beraat (Yargı kararı) — Ankara DGM Başsavcılığı, laik devlet düzenini değiştirmeye yönelik örgüt kurduğu iddiasıyla Fethullah Gülen hakkında 2000'de dava açtı. Ertelenen dava 2006'da beraatle sonuçlandı; beraat Haziran 2008'de Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nda kesinleşti.
Mart 2001 — Tuncay Güney'in Gözaltısı ve İlk Ergenekon Belgesi (Tartışmalı) — Dolandırıcılık şikâyetiyle gözaltına alınan eski muhabir Tuncay Güney'in bürosunda 'Ergenekon' ve 'Lobi' başlıklı belgeler bulundu; Güney ifadesinde Veli Küçük'ü işaret etti. Savcılık beyanları büyük ölçüde duyuma dayalı saydı; dosya 2007'de Ergenekon soruşturmasının çıkış noktasına dönüştü.
5–7 Mart 2003 — 1. Ordu Plan Semineri ve Balyoz İddiası (Yargı kararı) — TBMM'nin 1 Mart tezkeresini reddetmesinden dört gün sonra İstanbul'daki 1. Ordu Komutanlığı'nda üç günlük bir plan semineri yapıldı. Yedi yıl sonra 'Balyoz' darbe planı iddiasının merkezine oturan seminerin niteliği yirmi yılı aşkın süre tartışıldı.
2003–2004 — Sarıkız ve Ayışığı Darbe Planı İddiaları (Tartışmalı) — Eski Deniz Kuvvetleri Komutanı Özden Örnek'e atfedilen günlüklere göre bazı kuvvet komutanları 2003-2004'te AKP hükümetine karşı 'Sarıkız' ve 'Ayışığı' kod adlı darbe ve muhtıra seçeneklerini tartıştı. Örnek günlüklerin kendisine ait olmadığını söyledi.
9 Kasım 2005 — Şemdinli Umut Kitabevi Bombalaması (Tartışmalı) — Hakkâri Şemdinli'de eski PKK'lı Seferi Yılmaz'ın Umut Kitabevi bombalandı, bir kişi öldü. Olay yerinde iki jandarma astsubayı ve bir itirafçının halk tarafından yakalanması, Susurluk'tan sonra devlet içi yapılanma tartışmasını yeniden alevlendirdi.
17 Mayıs 2006 — Danıştay Saldırısı ve Cumhuriyet Gazetesine Atılan Bombalar (Yargı kararı) — Avukat Alparslan Arslan, Danıştay 2. Dairesi'ne ateş açtı; daire üyesi Mustafa Yücel Özbilgin öldü, dört yargı mensubu yaralandı. Failin, aynı ay Cumhuriyet gazetesine el bombası atan grupta da yer aldığı anlaşıldı.
29 Mart 2007 — Nokta'nın Darbe Günlükleri Yayını ve Derginin Kapanması (Kesinleşmiş olgu) — Nokta dergisi, eski Deniz Kuvvetleri Komutanı Özden Örnek'e atfedilen ve 2004'te bazı komutanların darbe hazırlığı yaptığını anlatan günlükleri yayımladı. Askerî mahkeme kararıyla aranan dergi Nisan 2007'de kapandı.
18 Nisan 2007 — Malatya Zirve Yayınevi Katliamı (Yargı kararı) — Malatya'da Hristiyan yayınlar dağıtan Zirve Yayınevi'nde Necati Aydın, Uğur Yüksel ve Alman Tilmann Geske boğazları kesilerek öldürüldü. Beş failin cezası 2019'da kesinleşti; sonradan davaya eklenen askerler ve siviller beraat etti.
12 Haziran 2007 — Ümraniye'deki Gecekonduda Bulunan El Bombaları (Tartışmalı) — İstanbul Ümraniye'de bir ihbar üzerine aranan gecekonduda 27 el bombası ve patlayıcı ele geçirildi. Emekli astsubay Oktay Yıldırım'ın tutuklanmasıyla başlayan soruşturma, 2001'den beri rafta duran 'Ergenekon' dosyasını yeniden açtı ve davanın başlangıç noktası oldu.
Ocak–Temmuz 2008 — Ergenekon Operasyonlarının İlk Büyük Dalgaları (Kesinleşmiş olgu) — 22 Ocak 2008'de emekli Tuğgeneral Veli Küçük ve avukat Kemal Kerinçsiz'in de aralarında olduğu 33 kişinin gözaltısıyla başlayan dalgalar, Mart'ta Doğu Perinçek ile İlhan Selçuk'a, Temmuz'da emekli orgeneraller Şener Eruygur ve Hurşit Tolon'a uzandı.
Temmuz–Ekim 2008 — İlk Ergenekon İddianamesi ve Silivri Duruşmaları (Kesinleşmiş olgu) — İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 86 sanıklı, 2.455 sayfalık ilk Ergenekon iddianamesi 25 Temmuz 2008'de İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'nce kabul edildi. Yargılama 20 Ekim 2008'de Silivri Cezaevi yerleşkesindeki salonda başladı.
Ocak 2009 – Aralık 2010 — Nedim Şener'in Dink Kitabı ve Hakkındaki Davalar (Yargı kararı) — Gazeteci Nedim Şener, Ocak 2009'da yayımladığı 'Dink Cinayeti ve İstihbarat Yalanları'nda cinayetin emniyet istihbaratınca önceden bilindiğini resmî raporlara dayanarak anlattı. Kitapta adı geçen polislerin şikâyetiyle toplam 32,5 yıla varan hapis istemiyle yargılandı, 2010'da beraat etti.
5–11 Mart 2009 — Silopi'de JİTEM Kuyularının Kazılması (Kesinleşmiş olgu) — Şırnak Barosu'nun başvurusu üzerine Silopi Cumhuriyet Başsavcılığı, 1990'larda JİTEM'in öldürdüğü kişilerin atıldığı ileri sürülen BOTAŞ tesislerindeki kuyuları Mart 2009'da kazdırdı. Çıkan kemiklerin insana ait olmadığı belirlendi.
25 Mart 2009 — İkinci Ergenekon İddianamesi ve Darbe Planı Suçlamaları (Kesinleşmiş olgu) — Darbe planı iddialarını merkeze alan, yaklaşık 1.900 sayfalık ve 56 sanıklı ikinci Ergenekon iddianamesi 25 Mart 2009'da kabul edildi. Emekli orgeneraller Şener Eruygur ve Hurşit Tolon örgüt yöneticiliğiyle suçlananlar arasındaydı.
Nisan–Kasım 2009 — Poyrazköy Cephaneliği ve Kafes Eylem Planı (Yargı kararı) — Nisan 2009'da Beykoz Poyrazköy'de yapılan kazılarda silah ve mühimmat çıkarıldı. Kasım'da Taraf, deniz subaylarının gayrimüslimleri hedef alarak hükümeti yıpratmayı planladığı iddia edilen Kafes Eylem Planı'nı yayımladı. Birleştirilen davada 2015'te tüm sanıklar beraat etti.
12 Haziran 2009 — İrticayla Mücadele Eylem Planı ve Islak İmza Tartışması (Tartışmalı) — Taraf, 12 Haziran 2009'da Genelkurmay'da Kurmay Albay Dursun Çiçek'in imzasını taşıdığı ileri sürülen, AKP ile Gülen hareketini yıpratmayı hedefleyen bir eylem planını yayımladı. Belgenin sahihliği ve 'ıslak imza' yıllarca tartışıldı.
20 Ocak – Nisan 2010 — Balyoz Belgelerinin Yayımlanması ve İlk Gözaltılar (Yargı kararı) — Taraf, 20 Ocak 2010'da 1. Ordu'nun Mart 2003 plan seminerine dayandırılan 'Balyoz' darbe planı belgelerini yayımladı. Şubat'ta aralarında emekli kuvvet komutanlarının da bulunduğu 49 asker gözaltına alındı; soruşturma kısa sürede yargı içi bir çekişmeye dönüştü.
17 Şubat 2010 — Erzincan Başsavcısı İlhan Cihaner'in Tutuklanması (Yargı kararı) — İsmailağa cemaati ve Gülen hareketi hakkında soruşturma yürüten Erzincan Cumhuriyet Başsavcısı İlhan Cihaner, 17 Şubat 2010'da Erzurum'daki özel yetkili savcılığın Ergenekon soruşturmasında tutuklandı. Olay HSYK ile hükümet arasında açık bir yargı çatışmasına dönüştü.
Ağustos–Eylül 2010 — Hanefi Avcı'nın Simonlar Kitabı ve Tutuklanması (Tartışmalı) — Eskişehir Emniyet Müdürü Hanefi Avcı, Ağustos 2010'da yayımladığı 'Haliç'te Yaşayan Simonlar'da Gülen hareketinin emniyet ve yargıda örgütlendiğini, yasadışı dinleme yaptığını ileri sürdü. Bir ay sonra Devrimci Karargâh örgütüne yardım suçlamasıyla tutuklandı.
14 Şubat 2011 – 12 Nisan 2017 — Odatv Operasyonu ve Gazetecilerin Tutuklanması (Yargı kararı) — Odatv haber sitesine 14 Şubat 2011'de yapılan baskınla başlayan soruşturmada Soner Yalçın, Nedim Şener ve Ahmet Şık'ın da aralarında bulunduğu gazeteciler 'Ergenekon'un medya ayağı' iddiasıyla tutuklandı. Dava 12 Nisan 2017'de tüm sanıkların beraatiyle bitti.
29 Temmuz 2011 — Koşaner ve Kuvvet Komutanlarının Toplu Emekliliği (Kesinleşmiş olgu) — Genelkurmay Başkanı Işık Koşaner ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanları, Yüksek Askerî Şûra'dan üç gün önce aynı gün emekliliklerini istedi. Gerilimin odağında Balyoz ve Ergenekon dosyalarında tutuklu general ve amirallerin terfisi vardı.
12 Kasım 2011 — Kaşif Kozinoğlu'nun Silivri'de Ölümü (Süreç sürüyor) — Odatv davasında gizli belge sızdırdığı iddiasıyla tutuklu yargılanan eski MİT mensubu Kaşif Kozinoğlu, ilk duruşmaya on gün kala Silivri Cezaevi'nde öldü. 2012'de kapatılan ölüm soruşturması 2026'da yeniden açıldı; dönemin iki savcısı tutuklandı.
6 Ocak 2012 — Eski Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ'un Tutuklanması (Yargı kararı) — 26. Genelkurmay Başkanı emekli Orgeneral İlker Başbuğ, İnternet Andıcı soruşturmasında silahlı terör örgütü yöneticiliği ve hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs suçlamasıyla tutuklandı. Eski bir genelkurmay başkanının bu suçlamalarla tutuklanması bir ilkti.
5 Ağustos 2013 — Ergenekon Ana Davasında İlk Derece Kararı (Yargı kararı) — İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, 275 sanıklı birleşik Ergenekon davasında örgütün varlığını kabul etti. İlker Başbuğ'a müebbet, Veli Küçük, Doğu Perinçek ve Tuncay Özkan'a ağırlaştırılmış müebbet dahil ağır cezalar verildi; 21 sanık beraat etti.
Aralık 2013 – Haziran 2014 — Anayasa Mahkemesinin Hak İhlali Kararları ve Tahliyeler (Yargı kararı) — Anayasa Mahkemesi bireysel başvurularda Mustafa Balbay (Aralık 2013), İlker Başbuğ (Mart 2014) ve Balyoz sanıkları (Haziran 2014) için hak ihlali kararları verdi. Özel yetkili mahkemelerin kaldırılmasıyla birlikte bu kararlar tahliyelerin ve yeniden yargılamanın yolunu açtı.

Örüntüler

Aynı örüntüyü paylaşan olaylar

Paralel okumalar

Atlasın bu olayı yan yana okuduğu kayıtlar; her çift kendi sayfasında bağlam, paylaşılan desen etiketleri ve editoryal tezle karşılaştırılır.

Ergenekon ve Balyoz Davaları (2008) ⇄ İmamoğlu'nun Tutuklanması ve CHP Belediyelerine Operasyonlar (2025) — Yargısal mühendisliğin iki yüzü: 2008'de muhalif askerî-kemalist çevreyi hedefleyen dava dalgası ile 2025'te seçilmiş muhalefet belediyeler…
28 Şubat, Post-Modern Darbe (1997) ⇄ Ergenekon ve Balyoz Davaları (2008) — Ergenekon-Balyoz davaları, ordunun siyaset üzerindeki vesayetini yargı eliyle kırma girişimi olarak, 28 Şubat 1997 post-modern darbesinin t…

Tüm paralel okumalar →

Kaynaklardan okumalar

Rodrik, 2011 — Ergenekon ve Balyoz: Hukuk Devletini İnşa mı, Tahrip mi?

Dani Rodrik, 2008'de açılan Ergenekon davasını ve onu izleyen Balyoz davasını, Batılı mahkemelerde kabul edilemeyecek delillere dayanan ve önemli ölçüde sahte/imal edilmiş belgeler içeren siyasallaşmış kovuşturmalar olarak değerlendirir. Yazara göre bu davalar, asker-sivil dengesini AKP lehine değiştirip Kemalist-laik muhalefeti tasfiye ederken, yargının bağımsızlığını ve hukuk devletini ciddi biçimde zedelemiştir. Sonradan AKP'nin bizzat bu süreçleri 'paralel yapı'ya (Gülen cemaati) atfederek delillerin uydurma olduğunu kabul etmesi, davaların gölge bir koalisyon eliyle araçsallaştırıldığı tezini güçlendirir. Davalar, devletin içindeki örtülü ağların hem fail hem tasfiye nesnesi haline geldiği bir 'gölge' dinamiğini sergiler.

📖 Rodrik, D. (2011). Ergenekon and Sledgehammer: Building or undermining the rule of law? Turkish Policy Quarterly, 10(1), 99-109. https://www.esiweb.org/pdf/esi_turkey_tpq_vol10_no1_Dani%20Rodrik.pdf

Dönemin akışı

19 Ocak 2007 — Hrant Dink Suikastı. Agos gazetesi kurucusu Hrant Dink İstanbul'da silahlı saldırıyla öldürüldü; güvenlik ihmali ve koordinasyon iddiaları yargıyı yıllarca meşgul etti.

30 Temmuz 2008 — AKP Kapatma Davasının Reddi. Anayasa Mahkemesi laikliğe aykırılık gerekçesiyle AKP'nin kapatılması için gereken 7 oyu bulamadı; 'odak' kararıyla hazine yardımının yarısı kesildi.

2009-2013 — Stratejik Derinlik ve Neo-Osmanlı Dış Politika. Davutoğlu'nun 'Stratejik Derinlik' kuramı, Türkiye'yi tarihsel-coğrafi hinterlandında etkin bir bölgesel güce dönüştürmeyi hedefleyen iddialı bir dış politika doktrini olarak kurumsallaştı.

10 Ekim 2009 — Zürih Protokolleri ve Futbol Diplomasisi. İsviçre arabuluculuğunda yürütülen ve iki milli maçla simgeleşen Türkiye-Ermenistan normalleşmesi 10 Ekim 2009'da Zürih'te imzalanan iki protokolle zirveye çıktı; Dağlık Karabağ şartı ve Erivan'ın anayasa mahkemesi kararı süreci kilitledi, protokoller 2015'te geri çekildi.

Sık sorulanlar

Ergenekon ve Balyoz Davaları ne zaman gerçekleşti? 2008–2012. Atlasta yakın dönem Türkiye içinde, “Darbe / Müdahale” başlığı altında yer alır.

Ergenekon ve Balyoz Davaları hangi gelişmelerin ardından geldi? Atlasın nedensellik tezlerine göre öncesinde şu kayıtlar durur: AKP İktidarı ve Erdoğan Dönemi (2002). Bunlar editoryal hipotezdir; tek neden iddiası taşımaz.

Ergenekon ve Balyoz Davaları nelere yol açtı? Atlas bu olaydan şu kayıtlara giden bağlantılar kurar: 15 Temmuz Darbe Girişimi ve OHAL (2016).

Ergenekon ve Balyoz Davaları atlas içinde hangi editoryal örüntü etiketlerini taşır? Gölge Ağ / Derin Devlet, Askeri Vesayet, Tasfiye ve İdam, Yargı Eliyle Siyaset. Atlas bu olayı aynı editoryal etiketi alan diğer kayıtlarla ilişkilendirir; bu sınıflandırma tarihsel tekrar kanıtı değildir.